«La guerra di Piero» van Fabrizio De André: betekenis & songtekst

Een soldaat, een vijand, een moment van aarzeling: meer handeling heeft «La guerra di Piero» niet, en juist daarin schuilt de kracht ervan. Fabrizio De André, de singer-songwriter uit Genua, nam het anti-oorlogslied in juli 1964 in Rome op; in datzelfde jaar verscheen het als single bij het platenlabel Karim. De titel betekent vertaald „Piero’s oorlog“ en in 13 coupletten wordt verteld over de dood van een jonge man die niet wil schieten.

Toen de plaat uitkwam, bleef hij vrijwel onverkocht. Pas met de protestbeweging rond 1968 werd «La guerra di Piero» wat het nu is: een van de bekendste liedjes van De André, dat in veel schoolboeken is opgenomen.

Hoe is «La guerra di Piero» ontstaan?

Fabrizio De André werd op 18 februari 1940 geboren in de wijk Pegli in Genua en behoorde samen met Gino Paoli, Luigi Tenco en Bruno Lauzi tot de zogenaamde Genuese School, die het Italiaanse lied in de jaren zestig een nieuwe impuls gaf. Zijn grote voorbeeld was de Franse chansonnier Georges Brassens. Al in 1961 had De André over de oorlog gezongen, in «La ballata dell’eroe», de ballade over de gesneuvelde held.

Voor «La guerra di Piero» putte hij uit een verhaal uit zijn eigen familie. Francesco Amerio, de broer van zijn moeder, had tijdens de Tweede Wereldoorlog de hele veldtocht in Albanië meegemaakt en keerde terug uit een kamp. Zijn verhalen en zijn latere leven zonder vaste basis hebben diepe sporen achtergelaten bij zijn neef.

De opname vond plaats in juli 1964 in Rome. De André speelde gitaar, de tweede gitaar en het arrangement waren in handen van Vittorio Centanaro (1929-2011), een klassiek geschoolde gitarist uit de Genuese vriendenkring; op bas speelde Werther Pierazzuoli. De single verscheen nog in 1964 bij Karim onder nummer KN 194, met aan de andere kant «La ballata dell’eroe». In de eerste oplage was „Piero“ zelfs alleen de B-kant; pas bij latere persingen werd het de A-kant.

Het nummer werd aanvankelijk geen succes. De André vertelde in 1968 zelf aan de Genuese krant Corriere Mercantile dat de plaat vrijwel niet was verkocht en pas populair werd door de protestgolf rond Bob Dylan en Donovan. In 1966 verscheen de opname op «Tutto Fabrizio De André», zijn eerste album; in 1968 nam hij het nummer opnieuw op voor «Volume III», ditmaal met Gian Piero Reverberi als arrangeur.

Waar gaat «La guerra di Piero» over?

«La guerra di Piero» gaat over de dood van een gewone soldaat die een vijand spaart en daarvoor wordt doodgeschoten. Het lied verwijst niet naar een specifieke oorlog, maar naar de oorlog op zich, en het belicht deze niet vanuit een hoger perspectief, maar vanuit het oogpunt van een individu.

De tekst wordt door twee stemmen verteld: een verteller die Piero aanspreekt, en Piero zelf. Vanaf 1968 zongen zowel linkse studenten als katholieke groepen het lied, later vond het zijn weg naar de leesboekjes van de basisscholen. De André spotte daar graag mee: zo zouden de kinderen het lied al vroeg leren haten.

De tekst couplet voor couplet

De volledige songtekst vind je op Spotify en Apple Music; hier gaat het om zijn foto’s. Het nummer begint bij het einde: Piero ligt begraven in een graanveld, omringd door rode bloemen, de papaveri, de papaver. De verteller hoopt dat de rivier in de toekomst alleen nog maar vissen met zich meevoert en geen dode soldaten meer. Dit beeld vond De André bij Italo Calvino, de schrijver die in 1958 de tekst schreef van het anti-oorlogslied «Dove vola l’avvoltoio?».

Dan springt het verhaal terug in de tijd. Piero marcheert naar het front, moe en chagrijnig, en ziet beneden in het dal een man die net zo slecht gehumeurd is als hij. Alleen het uniform heeft een andere kleur. Piero aarzelt, omdat hij in hem geen tegenstander ziet, maar een mens. De ander aarzelt niet.

Op zijn sterfbed denkt Piero aan zijn geliefde Ninetta en aan hoeveel moed het kost om in mei te sterven, wanneer alles in bloei staat. Aan het einde herhaalt De André de eerste strofe woord voor woord. De cirkel is rond. Critici hebben in dit rustige graf een echo gehoord van Arthur Rimbaud, de Franse dichter wiens gedicht «Le dormeur du val» uit 1870 een dode soldaat in het gras toont.

Hoe klinkt «La guerra di Piero»?

De eerste opname uit 1964 bestaat uit twee akoestische gitaren en een bas. Centanaro’s klassiek geschoolde gitaarspel geeft het nummer de klank van een oude ballade. De coupletten bestaan uit vierregels met paarrijm of kruisrijm, en het ritme blijft gelijkmatig als een marsstap.

De tweede studioversie uit 1968 is iets sneller. Latere liveversies, vooral met de progressieve rockband PFM, de Premiata Forneria Marconi, worden uitgevoerd met een volledige bezetting.

«La guerra di Piero» in de video

Helemaal bovenaan in dit artikel hoor je de studio-opname uit 1968 van het album «Volume III». Daaronder zie je De André samen met de PFM tijdens het concert van 3 januari 1979 in Genua. Op basis van de filmopnames in Paviljoen C van de Fiera di Genova, het beursterrein aan zee, maakte regisseur Walter Veltroni in 2020 de documentaire «Il concerto ritrovato», het hervonden concert.

Te beluisteren via de streamingdiensten:

Wie heeft een cover gemaakt van «La guerra di Piero»?

In 1979 zong de actrice en zangeres Milly, een ster uit de Italiaanse revue, het lied op de RAI-televisie ter gelegenheid van 25 april, de Dag van de Bevrijding. In 2003 nam de uit Calabrië afkomstige band Il Parto delle Nuvole Pesanti het nummer op voor een tributealbum dat is vernoemd naar een regel uit het lied.

In 2005 namen de Modena City Ramblers, de folkband uit de Emilia, het nummer samen met Piero Pelù, de zanger van de Florentijnse rockband Litfiba, op voor hun album «Appunti partigiani». In 2008 keerde de PFM voor hun album «PFM canta De André» terug naar het nummer dat ze drie decennia eerder samen met hem op het podium hadden gespeeld.

Genua: bakermat van het lied en toneel van 1979

Zonder Genua zou «La guerra di Piero» niet bestaan. In de Ligurische havenstad groeide De André op, hier vond hij de vrienden met wie hij muziek maakte, en hier speelde hij het nummer op 3 januari 1979 voor een thuispubliek met de PFM. De steegjes van de oude binnenstad heeft hij in «Via del Campo» bezongen, een van zijn bekendste liedjes over de mensen in de marge van de samenleving.

Wat je in de carruggi, de smalle steegjes van de oude stad, bij de Porto Antico en wat je moet weten voor je aankomst, staat in onze reisgids voor Genua.

Conclusie: een zacht lied tegen de luidruchtige oorlog

«La guerra di Piero» heeft geen enkele slogan nodig om zich tegen de oorlog uit te spreken, en juist daarom wordt het al meer dan zestig jaar in Italië gezongen. Wie houdt van de verhalende toon van De Andrés, luistert hierna naar «De visser», zijn ballade over een visser en een voortvluchtige, of «Generaals» van Francesco De Gregori, de Romeinse singer-songwriter, dat ook gaat over gewone soldaten in de oorlog. Alle songportretten vind je in ons overzicht van de Italiaanse muziek.