«Il mare d’inverno» van Loredana Bertè: betekenis en songtekst

Een verlaten strand, grijs water, geen badgasten: met dit beeld zong Loredana Bertè in 1983 een van de bekendste nummers uit de Italiaanse popmuziek. «Il mare d’inverno», in het Nederlands ‘De zee in de winter’, verscheen op haar album «Jazz» bij platenmaatschappij CBS en bracht de plaat naar plaats 4 in de Italiaanse hitlijst. In Italië kwam het nooit als single uit, maar het werd toch een van haar grootste successen.

Het lied werd geschreven door de Milanese singer-songwriter Enrico Ruggeri; de muziek is van zijn gitarist Luigi Schiavone. Ruggeri kreeg het idee op een strand in de Marken, waar hij als kind zijn zomervakanties doorbracht. Meer dan veertig jaar later behoort «Il mare d’inverno» nog altijd tot de liedjes die Bertè live en op televisie zingt.

Hoe ontstond «Il mare d’inverno»?

Loredana Bertè werd op 20 september 1950 geboren in Bagnara Calabra, een kustplaats aan de Tyrreense Zee in Calabrië. Ze is de jongere zus van zangeres Mia Martini en stond in de jaren zeventig al bekend als de wilde stem van de Italiaanse pop. Vanaf 1978 woonde ze samen met Ivano Fossati, de singer-songwriter uit Genua die ook platen voor haar produceerde.

Voor het album «Jazz» haalde Bertè nieuwe tekstschrijvers binnen. Enrico Ruggeri, geboren in 1957 in Milaan en bekend geworden met zijn band Decibel, leverde drie teksten. Zijn gitarist en jarenlange medewerker Luigi Schiavone zette er twee op muziek, waaronder «Il mare d’inverno». De herinnering erachter is heel persoonlijk: Ruggeri bracht als jongen de zomers met zijn moeder en tantes door in Marotta aan de Adriatische Zee en keerde er later ook buiten het seizoen terug.

«Jazz» verscheen eind 1983 bij CBS en Fossati nam de productie op zich. De platenmaatschappij bracht in Italië bewust geen single uit, zodat fans het hele album zouden kopen. Dat werkte: de plaat bereikte plaats 4 in de hitlijst en bleef 22 weken in de Top 50. Singles van «Il mare d’inverno» verschenen alleen in het buitenland, namelijk in Nederland, Spanje en de Sovjet-Unie.

Waar gaat «Il mare d’inverno» over?

«Il mare d’inverno» is een lied over eenzaamheid. De zee in de winter staat voor een toestand waarin niemand er nog is om je af te leiden. De zomer met zijn badgasten verbergt dat gevoel slechts enkele weken; daarna ligt het weer open en bloot.

Daarmee draait het lied een bekend motief uit de Italiaanse populaire muziek om. In veel zomerhits staat het strand voor flirten, vakantie en zorgeloosheid. Bij Ruggeri en Bertè is het een plek waar je jezelf tegenkomt, of je dat nu wilt of niet.

De tekst couplet voor couplet

De volledige songtekst vind je bij Spotify en Apple Music; hier gaat het om de beelden erin. De coupletten schetsen een strand na het seizoen: de vakantiegangers zijn vertrokken, de drukte is verdwenen en alleen het water, de wind en een vertelster met haar gedachten blijven over. Wat in de zomer in het lawaai verloren gaat, komt nu ongefilterd terug.

In het refrein wordt de zee zelf de hoofdpersoon. Het is een mare, dus een zee waar in de winter bijna niemand aan denkt, maar die er nog altijd is als alle anderen weg zijn. De zangeres herkent zichzelf daarin: ook zij is er, zelfs als niemand kijkt.

Tegen het einde wordt het perspectief breder. De eenzaamheid blijft niet op het strand achter; ze reist mee, en de volgende zomer bedekt haar weer slechts voor een tijdje. Het woord inverno, winter, staat daarbij minder voor een seizoen dan voor een levensfase.

Hoe klinkt «Il mare d’inverno»?

Het album «Jazz» draagt zijn naam niet toevallig. Naast Fossati op gitaar, piano en synthesizer speelden Amerikaanse studiomuzikanten mee, onder wie drummer Yogi Horton en gitarist Doc Powell, en ook blazers. Dat geeft de plaat een warme, internationale klank die in de Italiaanse pop van 1983 vrij zeldzaam was.

«Il mare d’inverno» begint ingetogen en bouwt langzaam op, tot Bertès rauwe stem in het refrein helemaal naar voren komt. Juist het contrast tussen het zachte arrangement en de schurende stem maakt het nummer aantrekkelijk: eenzaamheid klinkt hier niet klagend, maar uitdagend.

«Il mare d’inverno» op video

Bovenaan het artikel zie je Bertè in 1984 optreden bij de Zwitserse omroep RSI, Radiotelevisione svizzera, slechts enkele maanden na het verschijnen van het album. De officiële videoclip uit die tijd regisseerde Bertè overigens zelf. Daaronder staat een opname van 2 december 2021 bij Radio Italia Live, de concertreeks van de radiozender die uitsluitend Italiaanse muziek draait. Tussen beide optredens liggen 37 jaar.

Te beluisteren via de streamingdiensten:

Wie heeft «Il mare d’inverno» gecoverd?

De belangrijkste nieuwe versie komt van Bertè zelf. Voor haar album «Amici non ne ho… ma amiche sì!», dat in april 2016 bij Warner Music verscheen, nam ze haar grootste successen opnieuw op met bevriende zangeressen. «Il mare d’inverno» zingt ze daarop als duet met Fiorella Mannoia, de Romeinse zangeres die het album ook produceerde. Op dezelfde plaat staat een nieuwe versie van «E la luna bussò» met zangeres Elisa.

Daarnaast is het lied een vaste keuze bij talentenjachten en coverbands. In 2024 zong bijvoorbeeld kandidaat Daniel het tijdens X Factor Italia, de Italiaanse versie van de talentenshow. Bertè zelf zong het in de loop der jaren telkens weer met gasten, bijvoorbeeld in 1999 met de Romeinse singer-songwriter Claudio Baglioni in het televisieprogramma «L’ultimo valzer».

De winterzee ligt bij Marotta aan de Adriatische Zee

Marotta is een badplaats aan de Adriatische kust van de Marken, in de provincie Pesaro en Urbino. De plaats hoort tegenwoordig bij de gemeente Mondolfo en grenst in het noorden aan Fano en in het zuiden aan Senigallia. Ongeveer vijf kilometer kust, met afwisselend zand en rotsachtige stukken, en een vlakke zandbodem maken het tot een typisch familiestrand.

Hier bracht Ruggeri zijn zomers als kind door en hier zag hij de zee ook nadat de parasols allang waren ingeklapt. Marotta bedankte hem daarvoor: op 12 augustus 2015 werd Ruggeri ereburger. Als je de winterzee zelf wilt ervaren, ligt het strand van Senigallia maar enkele kilometers zuidelijker. Wat je daar in en buiten het zomerseizoen moet weten, lees je in onze reisgids voor Senigallia; een overzicht van de hele regio vind je in de Reisgids voor Marken.

Conclusie: een zomerstrand in winterlicht

«Il mare d’inverno» laat horen dat een lied over eenzaamheid niet verdrietig hoeft te klinken. Mede daarom blijft het Loredana Bertè sinds 1983 vergezellen. Wie haar stem van een heel andere kant wil leren kennen, begint met de vroege ballad «Sei bellissima» en gaat dan verder met de reggae van «E la luna bussò». Alle songportretten vind je in ons overzicht van de Italiaanse muziek.