Een zanger die er helemaal genoeg van heeft, pakt zijn gitaar en slaat terug: «L’avvelenata» van Francesco Guccini is geen liefdeslied en geen troostlied, maar een woedende, sarcastische afrekening – met critici, met zelfbenoemde rechters en met iedereen die de kunstenaar wilde voorschrijven hoe hij moest zijn. Het nummer verscheen in 1976 op het album «Via Paolo Fabbri 43» en werd een van Guccini’s beroemdste nummers. Hier kom je te weten hoe «L’avvelenata» tot stand kwam, waar de tekst over gaat en waarom het nummer tot op de dag van vandaag symbool staat voor de onafhankelijkheid van de cantautore.
«L’avvelenata» – Profiel
- Artiest: Francesco Guccini
- Verschenen: 1976 (album «Via Paolo Fabbri 43», EMI)
- Tekst/muziek: Francesco Guccini
- Genre: Cantautore / Italiaanse folk
- Bijzonderheden: een legendarische afrekening met een muziekcriticus – en tot op de dag van vandaag een van Guccini’s meest geprezen liveklassiekers
Het verhaal achter «L’avvelenata»
De titel «L’avvelenata» betekent zoiets als «de vergiftigde» of «de woede-uitbarsting vol gif» – en dat zegt alles. Het nummer staat op «Via Paolo Fabbri 43» (1976), Guccinis eerste grote commerciële succes: Het album was een van de best verkochte platen van dat jaar in Italië. De titel van het album is overigens het toenmalige woonadres van Guccini in Bologna – de plek waar de dichter en vaste gast van de osteria zijn liedjes schreef.
De aanleiding was concreet. Muziekcriticus Riccardo Bertoncelli had Guccini’s vorige werk afgekraakt en de artiest in feite afgeschreven – iemand die niets meer te zeggen had. Guccini reageerde niet met een ingezonden brief, maar met een lied: een sarcastische, grove en tegelijkertijd briljante aanval op iedereen die zich aanmatigt om over een kunstenaar te oordelen. Aan het einde van de tekst wordt zelfs de naam van de criticus genoemd.
Waar gaat «L’avvelenata» over?
«L’avvelenata» is een woedende verdedigingsrede – en tegelijkertijd een vorm van zelfspot. Guccini richt zijn pijlen op twee fronten tegelijk: de critici die hem gebrek aan ideeën en verraad verwijten, en die ideologisch fanatieke fans die voortdurend politieke betrokkenheid en de rol van «profeet» van hem eisten. Hij geeft beiden een vernietigend afwijzend antwoord.
In plaats van zich te verdedigen, draait hij de rollen om: hij laat zich niet in de rol van grote vermaner en moreel voorbeeld duwen. Zijn drijfveer is veel eenvoudiger en eerlijker – hij maakt gewoon graag liedjes, drinkt graag wijn en maakt graag lawaai, en wel voor zichzelf, niet om iemand te behagen. Deze opstandige houding mondt uit in een heus manifest van artistieke vrijheid: luid, respectloos en grappig – maar met een zeer serieuze kern.
Songtekst & betekenis: de belangrijkste passages uit «L’avvelenata»
De tekst van «L’avvelenata» is auteursrechtelijk beschermd; daarom geven we hem hier niet regel voor regel weer, maar lichten we de belangrijkste passages en hun betekenis toe.
De start (zelfspot). Het nummer begint zelfspot: de zanger gaat zitten en schrijft «alweer» een nummer – hoewel men hem zogenaamd al lang heeft afgeschreven. Vanaf de eerste regel speelt Guccini met de rol van de zogenaamd afgeschreven artiest en maakt hij duidelijk dat hij nog wel degelijk iets te zeggen heeft.
Het refrein (de breedside). Hier slaat de toon om naar grofheid: Guccini stuurt zijn critici en iedereen die hen heeft gestuurd met een krachtige vloek naar de hel. Dat juist een «geëngageerde» cantautore, van wie men subtiele teksten verwachtte, zo ongezouten uithaalt, maakte deel uit van het schandaal – en van het effect. Het grove taalgebruik is geen uitglijder, maar een bewuste provocatie.
Het credo (de clou). Centraal staat Guccini’s zelfbeeld: hij is geen profeet en geen heilige, maar gewoon een mens die liedjes maakt en van het leven geniet. Deze beelden – muziek, wijn, lawaai, vrijheid – stelt hij bewust tegenover de hoogdravende toon die men van hem eiste.
De conclusie (de naam). Uiteindelijk noemt Guccini de criticus Bertoncelli bij naam en maakt hij van het persoonlijke conflict een fundamentele afrekening met het critici-wezen. De volledige originele tekst vind je op de betreffende songtekst-websites.
«L’avvelenata» live: Francesco Guccini in Florence 1997
Er is bijna geen enkel nummer dat zo goed tot zijn recht komt op het podium als dit: «L’avvelenata» van Francesco Guccini, hier in een meeslepende live-uitvoering uit Florence in 1997. Je hoort en ziet waarom het nummer bij elk concert uitgroeide tot een moment waarop iedereen meezong en zijn woede kon uiten.
Luisteren: Spotify · Apple Music
Dat maakt «L’avvelenata» zo bijzonder
- Een live-klassieker – uit die woeste studio-opname is misschien wel het populairste podiumnummer van Gucciini geworden, waarbij hele zalen het ruige refrein meebrullen.
- De criticus die een monument werd – dankzij het lied is de naam Riccardo Bertoncelli onlosmakelijk verbonden met «L’avvelenata». Later ontmoetten de twee elkaar en legden ze het geschil met humor bij; Bertoncelli had er geen bezwaar tegen dat zijn naam in het lied bleef staan.
- Een flexibel doel – Bij sommige optredens verving Guccini de naam van de criticus door «Berlusconi», dat toevallig hetzelfde aantal lettergrepen heeft, en richtte zo zijn woede op een nieuw doelwit.
- Het Italiaanse antwoord op Dylan – Vanwege de scherpe afrekening met een criticus wordt «L’avvelenata» vaak vergeleken met Bob Dylans «Positively 4th Street».
Tot op de dag van vandaag staat «L’avvelenata» symbool voor wat Guccini typeert: een koppige, onafhankelijke geest die zich door niemand laat voorschrijven welke liedjes hij moet zingen. Wie zich verder wil verdiepen in de wereld van de grote Italiaanse singer-songwriters, vindt bij ons ook het portret van «Bocca di rosa» van Fabrizio De André.
