«Se telefonando» van Mina: betekenis & songtekst

Een telefoontje dat nooit plaatsvindt en drie tonen van een politiesirene: daaruit ontstond een van de grootste klassiekers van Italië. Mina, de zangeres die opgroeide in Cremona, bracht «Se telefonando» in mei 1966 als single uit bij Ri-Fi; Ennio Morricone schreef de muziek. De titel betekent ongeveer ‘Als ik aan de telefoon was’. Het gaat om een korte, intense liefde die een vrouw wil beëindigen zonder de man daarbij in de ogen te hoeven kijken.

Zestig jaar later is het lied bekroond met platina en beschouwen velen het als Mina’s beste opname. Nek won er in 2015 de coveravond van het Festival van Sanremo mee, Franco Battiato en Il Volo hebben het gezongen, en Morricones sirenemotief herken je na twee seconden.

Hoe ontstond «Se telefonando»?

Mina heet eigenlijk Anna Mazzini. Ze werd op 25 maart 1940 geboren in Busto Arsizio, ten noorden van Milaan, en groeide op in Cremona, de stad van vioolbouwers aan de Po. In 1966 was ze al een ster en presenteerde ze voor de tweede keer «Studio Uno», het grote zaterdagavondprogramma van omroep Rai onder regie van Antonello Falqui.

Het lied zelf was bedoeld voor een ander programma. Maurizio Costanzo, destijds een jonge televisieschrijver en later de bekendste talkshowpresentator van Italië, schreef met toneelschrijver Ghigo De Chiara de herkenningsmelodie voor het Rai-programma «Aria condizionata», wat ‘airconditioning’ betekent. De muziek was van Ennio Morricone, de componist uit Rome die beroemd was geworden met zijn filmmuziek voor de westerns van Sergio Leone. Hij arrangeerde het stuk ook en dirigeerde het orkest.

Morricone gaf de twee tekstschrijvers een ongebruikelijke opdracht. Ze moesten denken aan de sirenes van de politie van Marseille, want hij baseerde het hoofdthema op drie tonen van die sirenes. Costanzo bracht de telefoon in het verhaal, die destijds in steeds meer Italiaanse woningen stond. In de Rai-studio’s aan de Via Teulada in Rome speelde Morricone het lied voor Mina op de piano; zij vroeg om de tekst en begon meteen te zingen.

Op 28 mei 1966 presenteerde Mina «Se telefonando» in «Studio Uno». In dezelfde maand verscheen de single met «No» op de B-kant. Het lied kwam ook op het album «Studio Uno 66», een van de best verkochte albums van dat jaar in Italië. De single heeft inmiddels een platina certificering van FIMI, de Italiaanse brancheorganisatie, voor 70.000 exemplaren.

Waar gaat «Se telefonando» over?

«Se telefonando» vertelt over het einde van een liefde die te snel is gegroeid. Een vrouw wil afscheid nemen en zou dat het liefst telefonisch doen, omdat ze niet de moed heeft het hem recht in zijn gezicht te zeggen.

Het lied is geen klaagzang. De zangeres blijft helder en bijna nuchter, maakt de balans op en geeft tegelijk openlijk haar zwakte toe. Die houding past bij Mina, die in de jaren zestig het beeld van de brave Italiaanse schlagerzangeres grondig op zijn kop had gezet.

De tekst couplet voor couplet

De volledige songtekst vind je op Spotify en Apple Music; hier gaat het om de beelden die de tekst oproept. Aan het begin herinnert de zangeres zich een nacht aan zee, waarin twee vreemden elkaar ontmoetten. In het donker groeien ze plotseling naar elkaar toe en al snel wordt de verrassing een grote liefde.

Dan slaat de stemming om. De liefde is te snel gegroeid en de zangeres voelt dat het voorbij is. Ze wil vaarwel zeggen, maar niet oog in oog. Als dat telefonisch kon, zou ze bellen: aan die gedachte ontleent het lied zijn titel.

In het refrein klimt de stem de toonladder op, terwijl de blazers het sirenemotief herhalen. Het woord telefonando, ofwel ‘telefonerend’, wordt zo een symbool voor alles wat twee mensen elkaar niet meer rechtstreeks kunnen zeggen.

Waarom klinkt Morricones arrangement zo modern?

Morricone bouwde het lied op als een kleine filmscore. Trompetten dragen de melodie, ondersteund door stuwende drums, strijkers, een vrouwenkoor in de stijl van Europese pop uit de jaren zestig en diepe, dreunende trombones. Daarboven klinkt het sirenemotief, dat als een alarmsignaal door het hele stuk loopt.

Ook de verschillende toonsoortwisselingen in het refrein voeren de spanning steeds verder op. Voor zangeressen is het lied daarom een beproeving: het vraagt een groot stembereik. De Italiaanse editie van muziekblad Rolling Stone rekent «Se telefonando» tot Morricones beste popwerken.

«Se telefonando» op video

Bovenaan dit artikel hoor je de originele opname uit 1966 via Mina’s officiële kanaal. Daaronder zie je Mina’s optreden in «Studio Uno», dat Rai uit het archief beschikbaar stelde. Zo beleef je het lied op de plek waar het televisiepubliek het in het voorjaar van 1966 voor het eerst hoorde. Destijds werden er ook filmpjes gemaakt voor «Carosello», het populaire reclameprogramma van Rai waarin Mina optrad voor pastafabrikant Barilla.

Te beluisteren via de streamingdiensten:

Wie heeft «Se telefonando» gecoverd?

Al in 1966 nam de Franse zangeres Françoise Hardy het lied op als «Je changerais d’avis». In hetzelfde jaar zong ook Iva Zanicchi het, de zangeres uit Emilia die drie keer het Festival van Sanremo won. Mina nam zelf eind 1966 een Engelse versie op voor de buitenlandse markt. Later volgden de Italiaanse elektropopband Delta V in 2005, de Romeinse singer-songwriter Claudio Baglioni in 2006 en de Noord-Ierse muzikant Neil Hannon in 2008.

De succesvolste nieuwe versie komt van Nek, de popzanger uit de omgeving van Modena. Hij zong «Se telefonando» tijdens de coveravond van het Festival van Sanremo in februari 2015 en won de prijs voor de beste nieuwe uitvoering. Van zijn studio-opname werden in Italië meer dan 50.000 exemplaren verkocht. In november 2015 bracht de Siciliaanse singer-songwriter Franco Battiato, bekend van «La cura», zijn eigen versie uit. In 2021 zong ook het popopera-trio Il Volo.

Aan de Versilia begon en eindigde Mina’s podiumcarrière

Mina’s weg naar het sterrendom begon niet op televisie, maar aan de Toscaanse kust. In de zomer van 1958 zong de toen 18-jarige voor het eerst spontaan op het podium van de Bussola, de legendarische nachtclub in Marina di Pietrasanta. Twintig jaar later, op 23 augustus 1978, gaf ze in de Bussoladomani, de grote vestiging van de club aan dezelfde kust, haar laatste liveconcert. Sindsdien zingt Mina alleen nog in de studio.

De Versilia, de kuststrook tussen Viareggio en Forte dei Marmi aan de voet van de Apuaanse Alpen, is nog altijd een ontmoetingsplek voor muziek en uitgaan. Welke plaatsen een bezoek waard zijn en waar je het best kunt zwemmen, lees je in onze reisgids voor de Versilia.

Conclusie: een afscheid met een alarmsignaal

«Se telefonando» bewijst dat een televisielied een klassieker kan worden wanneer tekst, compositie en stem samenkomen. Wie meer van Mina wil horen, kan verdergaan met «Parole parole» , haar duet met acteur Alberto Lupo, of met «Il cielo in una stanza» van Gino Paoli, waarmee Mina in 1960 een hit scoorde. Al onze liedportretten vind je in ons overzicht van de Italiaanse muziek.