«Dio è morto» – bijna geen enkele songtitel heeft Italië zo geprovoceerd. In 1965 schreef de jonge Francesco Guccini een lied dat klonk als godslastering, maar in werkelijkheid precies het tegenovergestelde was: de hymne van een generatie die wanhopig was over een schijnheilige wereld, maar toch geloofde in een nieuwe. De staatsomroep RAI verbande het nummer uit het programma, uitgerekend Radio Vaticana draaide het – en de Nomadi maakten het onsterfelijk.
Profiel
- Artiest: Francesco Guccini (tekst en muziek)
- Verschenen: Geschreven in 1965, uitgebracht in 1967 – onder andere door de Nomadi (single «Dio è morto / Per fare un uomo») en Caterina Caselli (album «Diamoci del tu»)
- Tekst/muziek: Francesco Guccini
- Genre: Singer-songwriter / folk-beat, protestlied
- Bijzonderheden: door de RAI afgewezen als „godslasterlijk“, uitgezonden door Radio Vaticana
Het verhaal achter het lied
Guccini, destijds midden twintig, schreef de tekst in 1965 onder invloed van de Beat Generation – met name het lange gedicht «Howl» («L’urlo») van Allen Ginsberg, waarvan de litanieachtige, aanklagende toon het begin van het lied kenmerkt. De titel zelf verwijst naar Friedrich Nietzsches beroemde formule van de „dood van God“.
In 1967 namen maar liefst twee artiesten het nummer op: de toen nog jonge beatband Nomadi rond zanger Augusto Daolio en, vrijwel tegelijkertijd, de popzangeres Caterina Caselli. Het was de versie van Nomadi die uitgroeide tot een klassieker en de band decennialang heeft gekenmerkt. Guccini zelf heeft «Dio è morto» nooit in de studio opgenomen – van hem bestaan alleen live-opnames.
Het schandaal liet niet lang op zich wachten: de staatsomroep RAI bestempelde het nummer vanwege de titel en de inhoud als godslasterlijk en weigerde het uit te zenden. Paradoxaal genoeg had juist Radio Vaticana geen bezwaar en draaide het nummer regelmatig; paus Paulus VI zou het zelfs hebben gewaardeerd. Juist deze tegenstrijdigheid bracht het nummer des te meer onder de aandacht van het grote publiek.
Waar gaat «Dio è morto» over?
Ondanks de provocerende titel is «Dio è morto» geen antireligieus lied. Niet God is gestorven, maar een wereld van afgestorven waarden: een geloof dat louter uit gewoonte en angst voortkomt, een politiek die alleen nog maar op carrière gericht is, vals patriottisme, hypocrisie en de holle mythen van het economische wonder. Guccini houdt de welvaartsmaatschappij van de jaren zestig een spiegel voor – en trekt daaruit geen berustende, maar een hoopvolle conclusie. De volledige titel van de plaat zegt het al: «Dio è morto (se Dio muore, è per tre giorni poi risorge)» – een dood die slechts drie dagen duurt en gevolgd wordt door de wederopstanding.
Songtekst en betekenis van «Dio è morto»
De tekst volgt een duidelijke dramaturgie in drie delen – van het beeld van een verloren generatie via de aanklacht tegen een schijnheilige wereld tot de verrassende wending naar hoop.
In het begin schetst Guccini een beeld van een richtingloze jonge generatie die niet langer gelooft in de overgeleverde zekerheden. De opsommende, bezwerende toon van deze eerste regels is duidelijk geïnspireerd door Ginsbergs «Howl».
Daarna volgt een ware litanie van wat er in werkelijkheid is gestorven – niet God, maar:
- een geloof dat nog alleen uit gewoonte en angst bestaat,
- een beleid dat is verworden tot puur carrièremakerij,
- vals nationale trots en alledaagse hypocrisie,
- de holle mythes van de consumptie – van de auto die op afbetaling is gekocht tot het kant-en-klare zomergeluk.
De steeds terugkerende uitroep dat God dood is, is dus geen theologische uitspraak, maar een diagnose: er is een wereld van waarden ten onder gegaan, waarin een hele samenleving toch al slechts deed alsof ze erin geloofde.
En dan de ommekeer. In plaats van in berusting te eindigen, keert Guccini de beweging om: als iets sterft – zoals de volledige titel al aangeeft – dan is dat slechts voor drie dagen; daarna volgt de wederopstanding. De hoop ligt in een eerlijkere, rechtvaardigere wereld en vooral in de jonge mensen die deze zullen opbouwen. Zo wordt het zogenaamde godslasterlijke lied een diep optimistisch manifest.
Juist deze dubbelzinnigheid maakt het nummer zo sterk: de provocerende titel trekt de aandacht, maar de kern is een oproep tot een nieuw begin. Dat de katholieke zender Radio Vaticana het lied draaide, terwijl de seculiere staatszender het verbood, is misschien wel de mooiste clou van het hele verhaal – en een teken dat veel luisteraars de eigenlijke, hoopvolle boodschap meteen begrepen.
«Dio è morto» in de video
Boven in dit artikel zie je Francesco Guccini zelf met «Dio è morto» in een live-opname (Live@RSI, 1982) – een zeldzame kans om de auteur met zijn eigen nummer te beluisteren. Omdat Guccini het nummer nooit in de studio heeft opgenomen, is de bekendste versie tot op de dag van vandaag die van de Nomadi. Die vind je hieronder: «Dio è morto» van de Nomadi, die het nummer hun onmiskenbare, meeslepende beat-energie gaven en er een klassieker van maakten.
Om nog eens te beluisteren: «Dio è morto» op Spotify en Apple Music.
Dat maakt dit nummer zo bijzonder
Er is bijna geen ander lied dat literatuur, hedendaagse geschiedenis en pop zo nauw met elkaar verbindt: de titel verwijst naar Nietzsche, de toon is afkomstig van Ginsberg en de inhoud geeft het levensgevoel van de jaren zestig weer. «Dio è morto» geldt tot op de dag van vandaag als een van de eerste grote Italiaanse protestliederen en als het startschot voor Guccini’s reputatie als een van de belangrijkste cantautori van het land.
Voor de Nomadi werd het nummer de basis van een carrière die tot op de dag van vandaag voortduurt. En ver buiten de originele versies om is het lied gemeengoed geworden: talrijke grote namen hebben het vertolkt – waaronder Ligabue (op een Guccini-tributealbum uit 1995 en live tijdens Sanremo 2019), Ornella Vanoni, Fiorella Mannoia, Gianna Nannini en Zucchero. Dat een nummer over verval en een nieuw begin van generatie op generatie wordt doorgegeven, is het beste bewijs van de kracht ervan – net zoals bij andere maatschappelijk geladen klassiekers uit de reeks, zoals «L’anno che verrà» van Lucio Dalla.
Conclusie
«Dio è morto» is verbazingwekkend actueel gebleven: een lied dat genadeloos het verval benoemt en toch gelooft in een nieuw begin. Juist deze mix van heldere blik en hoop heeft het al meer dan zes decennia levend gehouden. Wie houdt van de grote liederen van de Italiaanse cantautori, vindt in onze serie nog meer klassiekers uit dezelfde wereld – bijvoorbeeld «Bocca di rosa» van Fabrizio De André.
