«Caruso» van Lucio Dalla: betekenis & songtekst

Een kapotte boot, een hotelkamer met een piano en de geest van een beroemde tenor: zo begon in 1986 het verhaal van «Caruso». Lucio Dalla, de cantautore uit Bologna, schreef zelf de tekst en de muziek en bracht het nummer in oktober 1986 uit op zijn album «DallAmeriCaruso». De titel is simpelweg de achternaam van Enrico Caruso, de Napolitaanse operazanger die in 1921 overleed. Na de dood van Dalla in maart 2012 steeg de ballade in Italië nogmaals naar de tweede plaats in de singlehitlijsten.

«Caruso» werd wereldwijd vooral bekend dankzij Luciano Pavarotti, de tenor uit Modena. Zijn opname uit 1989 bracht het lied naar de concertzalen; in 1992 zong hij het in een duet met Dalla. Sindsdien hebben tientallen stemmen, variërend van opera tot heavy metal, hun eigen versie van het nummer gemaakt.

Hoe is «Caruso» ontstaan?

Lucio Dalla werd op 4 maart 1943 in Bologna geboren. Hij begon als jazzklarinettist en groeide in de jaren zeventig uit tot een van de grote ‘cantautori’ van Italië, oftewel de singer-songwriters die hun teksten zelf schrijven en zingen. In 1986 was hij met zijn boot onderweg langs de kust van Campanië, toen een defect hem dwong aan te meren in Sorrento. In afwachting van de reparatie nam hij zijn intrek in het Grand Hotel Excelsior Vittoria, een van de meest traditionele hotels van de stad.

Het hotel gaf hem de Caruso-suite. Enrico Caruso had hier in 1921 zijn laatste weken doorgebracht, toen hij al ernstig ziek was, en had daar nog zanglessen gegeven. De hoteleigenaren vertelden Dalla over die tijd en over de passie van de tenor voor een jonge leerling. In een interview uit 2008 voegde Dalla eraan toe dat de barman van het hotel hem had verteld dat zijn tante destijds Caruso’s kamermeisje was geweest. Uit deze verhalen ontstond het lied, de muziek op de piano van de suite.

«Caruso» werd voor het eerst live ten gehore gebracht tijdens de Rassegna San Martino Arte in San Martino Valle Caudina, een bergdorp in Campanië. In oktober 1986 verscheen het vervolgens als nieuw nummer op «DallAmeriCaruso», een livealbum dat op 23 maart 1986 in de Village Gate in New York was opgenomen.

Waar gaat «Caruso» over?

«Caruso» gaat over een ernstig zieke zanger die op een avond aan zee bij Sorrento zijn liefde aan een jonge vrouw bekent. Hij voelt dat hij niet veel tijd meer heeft, en juist daarom voelt deze liefde sterker dan ooit tevoren.

Dalla noemt de tenor in de tekst niet bij naam; alleen de titel verraadt aan wie hij denkt. Zo blijft het onduidelijk hoeveel Caruso er in het personage zit en hoeveel Dalla zelf. Juist deze onduidelijkheid maakt het lied zo persoonlijk: het gaat over roem die uiteindelijk niets meer betekent, en over een gevoel dat sterker is dan de angst voor de dood.

De tekst couplet voor couplet

De volledige songtekst vind je op Spotify en Apple Music; hier gaat het om de beelden. Het eerste couplet begint als een filmscène. Op een oud terras boven de Golf van Sorrento glinstert de zee, de wind waait krachtig. Een man omhelst een meisje dat heeft gehuild, schraapt zijn keel en begint weer te zingen.

In het refrein barst het gevoel uit hem los. Dalla schakelt hier over naar de toon van het Napolitaanse lied; de klassieker «Dicitencello vuje» diende als inspiratiebron. De liefde wordt iets lichamelijks, ze dringt door tot in het bloed, en de zanger kan haar niet langer bedwingen.

De tweede strofe blikt terug. De lichtjes van de vissersboten daar op het water doen de man denken aan zijn nachten in Amerika, aan de grote podia en aan de opera, waar elk drama slechts gespeeld is. Dan ziet hij de groene ogen van het meisje vlak voor zich, en plotseling wordt alles klein, zelfs de roem. Uiteindelijk beseft hij dat zijn leven ten einde loopt, maar hij denkt er nauwelijks aan: hij voelt zich gelukkig en begint opnieuw te zingen. De lirica, de opera, verliest het van één enkele oprechte blik.

Waarom doet «Caruso» denken aan Napels en aan opera?

Muzikaal gezien draait «Caruso» om een contrast. De coupletten zijn zacht, bijna gesproken, gedragen door de pianobegeleiding van Roberto Costa en de gitaar van Bruno Mariani. Het refrein daarentegen klinkt weids en grijpt terug op de melodie en beelden van «Dicitencello vuje», het Napolitaanse liefdeslied van Rodolfo Falvo en Enzo Fusco uit 1930.

Daardoor bevindt «Caruso» zich tussen twee werelden. Het is een popsong met keyboardklanken uit de jaren tachtig en tegelijkertijd een eerbetoon aan de Canzone napoletana, waarmee Caruso zelf wereldberoemd werd. Dat operazangers het lied later zo graag overnamen, komt door dit refrein: het vraagt om een stem die luid kan klinken.

«Caruso» in de video

Helemaal bovenaan het artikel is de officiële videoclip van Lucio Dalla te zien, opgenomen in het hotel in Sorrento waar het nummer tot stand kwam. Daaronder zie je Luciano Pavarotti met het Orchestre de Paris, het Parijse symfonieorkest, onder leiding van de Amerikaanse dirigent James Levine. Pavarotti had «Caruso» in 1989 opgenomen voor zijn album «Tutto Pavarotti»; een jaar later stond het ook op «The Essential Pavarotti», het eerste klassieke album dat de eerste plaats bereikte in de Britse albumhitlijsten.

Te beluisteren via de streamingdiensten:

Wie heeft een cover van «Caruso» gemaakt?

Er zijn maar weinig Italiaanse liedjes uit de jaren tachtig die zo vaak opnieuw zijn opgenomen. Al in 1987 zong Pino Daniele, de bluesmuzikant uit Napels en auteur van «Napule è», de ballade in zijn concerten. In 1989 volgde Pavarotti, en in 1990 nam Mina, de grote stem van de Italiaanse popmuziek, het nummer op voor haar album «Ti conosco mascherina». In 1992 zong Pavarotti het samen met Dalla tijdens het eerste concert van zijn benefietreeks Pavarotti & Friends in Modena. In 1994 zong Andrea Bocelli, de tenor uit Toscane, het op zijn debuutalbum «Il mare calmo della sera», een jaar voordat hij met «Con te partirò» beroemd werd.

In Frankrijk bereikte de zanger Florent Pagny in 1996 met zijn versie de tweede plaats in de hitlijsten. Later volgden de Spaanse zanger Julio Iglesias, de Belgische zangeres Lara Fabian, de Amerikaanse zanger Josh Groban en het popopera-trio Il Volo en Jonas Kaufmann, de tenor uit München. In 2018 speelde de metalband Metallica «Caruso» tijdens een concert in de Unipol Arena bij Bologna, en in 2021 zong Ermal Meta, de Italiaanse singer-songwriter van Albanese afkomst, het nummer tijdens de coveravond van het festival van Sanremo.

In de voetsporen van «Caruso» in Sorrento

Het Grand Hotel Excelsior Vittoria ligt op de kliffen boven de haven van Sorrento en werd halverwege de 19e eeuw opgericht door de familie Fiorentino. De Caruso-suite is sinds 1921 nauwelijks veranderd, met een piano en een terras dat uitkijkt over de Golf van Napels. Tegenwoordig geldt de suite als een klein museum en behoort ze tot de meest gewilde kamers van het hotel.

Sorrento heeft Lucio Dalla tot ereburger benoemd; de pier bij de haven Marina Piccola is naar hem vernoemd. Hier begon het verhaal van het lied, met een kapotte boot. Wat je moet weten over de oude binnenstad, de baaien en de reis ernaartoe, staat in onze reisgids over de Bezienswaardigheden in Sorrento.

Conclusie: een popsong die eindigt als een aria

«Caruso» combineert het songschrijverschap van Lucio Dalla met de traditie van Napels, en daarom wordt het zowel door popsterren als door tenoren gezongen. Wie meer van Dalla wil horen, begint met «Het komende jaar», zijn lied voor de jaarwisseling, of met «Piazza Grande». Hoe Pavarotti pop en opera opnieuw samenbracht, blijkt uit «Miserere» van Zucchero. Alle songportretten vind je in ons overzicht van de Italiaanse muziek.