«Per Elisa» van Alice: betekenis & songtekst

Een stem alsof ze uit een andere wereld komt, een hypnotiserende aantrekkingskracht en een naam die zich als een bezwering herhaalt: «Per Elisa» van Alice is een van de meest mysterieuze nummers die ooit het festival van Sanremo hebben gewonnen. In 1981 maakte het nummer de jonge zangeres uit Forlì van de ene op de andere dag tot een ster – en werd tegelijkertijd een van de meest ongewone winnende nummers in de geschiedenis van het festival. Hier kom je te weten hoe «Per Elisa» tot stand kwam, waar het over gaat en waarom het nummer tot op de dag van vandaag onder je huid kruipt.

Het verhaal achter «Per Elisa»

Alice, wiens echte naam Carla Bissi is en die in 1954 in Forlì werd geboren, had al in het begin van de jaren «70 haar eerste ervaringen opgedaan met het festival van Sanremo – zonder dat dit tot een grote doorbraak leidde. De beslissende ommekeer kwam toen ze Franco Battiato ontmoette. Samen met de componist en violist Giusto Pio schreef Battiato voor haar »Per Elisa“ en gaf hij het nummer die koele, kunstzinnige klank die begin jaren tachtig zo vernieuwend overkwam.

Battiato leverde de titel en de centrale taalkundige beeldspraak – tot en met de toespeling op het beroemde pianostuk van Ludwig van Beethoven, dat in het Italiaans «Per Elisa» heet –, terwijl Alice de overige regels schreef. Opmerkelijk: Alice wilde eigenlijk helemaal niet naar het festival; haar platenmaatschappij had de titel zonder haar medeweten ingezonden. Pas na enige aarzeling nam ze deel.

De rest is muziekgeschiedenis: tijdens het 31e Festival van Sanremo in 1981 kwam «Per Elisa» als winnaar uit de bus en liet zelfs de publieksfavoriet «Maledetta primavera» van Loretta Goggi achter zich, die op de tweede plaats eindigde. De single klom vervolgens naar de top van de Italiaanse verkooplijsten en verscheen op het gelijknamige album «Alice». EMI bracht de plaat in heel Europa uit – van Italië via Nederland, Duitsland en Frankrijk tot in Portugal en Zwitserland.

Waar gaat «Per Elisa» over?

«Per Elisa» gaat over een aantrekkingskracht die verandert in een afhankelijkheid. Centraal staat een mysterieuze vrouw genaamd Elisa, die iemand volledig in haar ban houdt – totdat hij zichzelf dreigt te verliezen. Het lied draait om het moment waarop fascinatie omslaat in machteloosheid en het verstand het niet meer kan opnemen tegen het verlangen.

Alice zelf heeft het nummer altijd opgevat als een beeld van de afhankelijkheid van een ander mens, niet als een lied over drugs. In de jaren tachtig, toen Italië te kampen had met een ernstige heroïneplaag, interpreteerden velen de tekst niettemin als een beschrijving van verslaving. Alice heeft deze interpretatie nooit fundamenteel tegengesproken – ze vond dat iedereen uit een tekst haalt wat hij erin zoekt, en dat emotionele afhankelijkheid uiteindelijk niet minder schade aanricht. Juist deze openheid maakt «Per Elisa» zo veelzijdig.

«Per Elisa»: songtekst & betekenis

De tekst van «Per Elisa» is auteursrechtelijk beschermd; daarom geven we deze hier niet regel voor regel weer, maar lichten we de belangrijkste beelden en hun betekenis toe.

De start (de fascinatie voor het vreemde). Al bij het begin wordt er een verbaasde vraag gesteld: iemand is veranderd, lijkt als herboren, alsof hij in de ban is. Vanaf de eerste regel hangt er een vaag vermoeden in de lucht dat hier een kracht aan het werk is waartegen geen enkel argument opweegt. De afstandelijke, bijna afwezige stem van Alice versterkt dit gevoel van vreemdheid.

Het refrein («per Elisa»). In het refrein wordt de naam Elisa steeds weer herhaald – bijna als een bezweringsformule. Deze voortdurende herhaling is de eigenlijke kracht van het lied: het maakt hoorbaar hoe een obsessie werkt die onophoudelijk om dezelfde gedachte draait. De titel speelt tegelijkertijd in op Beethovens tedere pianostuk en stelt daar een modern, verontrustend tegenbeeld naast.

Het opvallende punt (het verlies van controle). Halverwege slaat de stemming om: aantrekkingskracht verandert in afhankelijkheid, nabijheid in een soort gevangenschap. Het lied schetst het beeld van iemand die in een relatie opgaat en stukje bij beetje zijn eigen vrijheid opgeeft – zonder de kracht te hebben om zich los te maken.

Het einde (geen uitweg). Uiteindelijk is er geen verlossing. De bezwering klinkt weg zonder dat de betovering wordt verbroken – en juist daarin schuilt de koele kracht van het nummer. Wat begon als fascinatie, blijft achter als verslaving.

Dit alles wordt gedragen door het kunstzinnige arrangement van Battiato en Pio, door terugkerende motieven en door de onmiskenbaar koele stem van Alice. Het contrast tussen de pakkende melodie en de duistere inhoud vormt een groot deel van het mysterie waarom «Per Elisa» tot op de dag van vandaag meteen in het gehoor blijft hangen.

«Per Elisa» live: Alice op het festival van Sanremo in 1981

Hoezeer dit optreden geschiedenis schreef, blijkt uit de live-opname van «Per Elisa» met Alice op het festival van Sanremo in 1981 – die uitvoering waarmee ze de wedstrijd won. Je ziet de jonge zangeres in al haar ernst en voelt waarom dit beheerste, geconcentreerde optreden zowel het publiek als de jury wist te overtuigen.

Luisteren: Spotify · Apple Music

Dat maakt «Per Elisa» zo bijzonder

• Een ongewone winnaar van Sanremo – In 1981 won niet een klassieke schlager, maar een koel, kunstzinnig liedje met de titel «Per Elisa», dat perfect aansloot bij de sfeer van de nieuwe jaren en «Maledetta primavera» van Loretta Goggi naar de tweede plaats verwees.
• De handschriftstijl van Battiato en Pio – Dit nummer markeert het begin van de meest succesvolle fase in Alices carrière en de nauwe samenwerking met Franco Battiato en Giusto Pio, die haar geluid jarenlang zou bepalen.
• Een titel met een dubbele betekenis – de titel verwijst naar het beroemde pianostuk van Beethoven en geeft het tegelijkertijd een nieuwe invulling: een teder miniatuurwerk wordt een lied over fascinatie en afhankelijkheid.
• Steeds opnieuw geïnterpreteerd – «Per Elisa» is meerdere malen gecoverd, onder andere door het Aram Quartet (in 2008 tijdens X Factor) en door Annalisa en Emma, die het nummer in 2013 samen ten gehore brachten. Alice nam het in 2000 zelf op in een nieuwe versie.

Daarmee is «Per Elisa» veel meer dan alleen een festivalwinnaar uit 1981 – het is het nummer dat Alice onsterfelijk maakte, en een schoolvoorbeeld van hoe artistieke ambitie en populariteit elkaar niet hoeven uit te sluiten. Als je je verder in dit tijdperk wilt verdiepen, lees dan ook hoe Battiato’s eigen «Permanent zwaartepunt» is ontstaan, en blader door onze artikelen over Italiaanse muziek.