Een smal steegje in de oude binnenstad van Genua, nauwelijks licht, waslijnen boven de hoofden – en middenin de mensen die de chique samenleving het liefst over het hoofd ziet. Precies daar neemt «Via del Campo» je mee naartoe, een van de vroege meesterwerken van Fabrizio De André uit 1967. Het nummer maakt van een echte straat een symbool: dat schoonheid en waardigheid juist ontstaan waar je ze het minst verwacht. Hier kom je te weten hoe «Via del Campo» tot stand kwam, waar de tekst over gaat en waarom één enkele slotregel tot op de dag van vandaag als een spreekwoord door Italië gaat.
«Via del Campo» – Profiel
- Artiest: Fabrizio De André
- Verschenen: 1967 (A-kant van de single «Via del Campo» / «Bocca di rosa», later op het album «Volume 1°»)
- Tekst/muziek: Tekst: Fabrizio De André, muziek: Enzo Jannacci (naar «La mia morosa la va alla fonte»), arrangement: Gian Piero Reverberi
- Genre: Cantautore / Italiaanse folk
- Bijzonderheden: genoemd naar een echt steegje in de oude binnenstad van Genua; tegenwoordig herinnert het museum «Via del Campo 29 rosso» daar aan De André
Het verhaal achter het lied
Toen Fabrizio De André «Via del Campo» schreef, was hij 27 jaar oud en nog lang niet de legende die de cantautore uit Genua vandaag de dag wordt gevierd. De titel is geen verzinsel: de Via del Campo is een echt steegje in de Carruggi, het kronkelige historische centrum van Genua. In de jaren zestig was het een plek voor de gewone man – voor prostituees, dagloners en verschoppelingen. Juist deze wereld heeft De André, die zelf uit een welgestelde familie kwam, tot het thema van zijn leven gemaakt.
«Via del Campo» werd in 1967 uitgebracht als A-kant van een single – met «Bocca di rosa» op de B-kant – en vond datzelfde jaar zijn plaats op het album «Volume 1°».
Een geleende melodie: het verhaal van Enzo Jannacci
De muziek van «Via del Campo» heeft een eigen, bijna romanachtige voorgeschiedenis. De melodie is afkomstig van Enzo Jannacci, die het halverwege de jaren zestig onder de titel «La mia morosa la va alla fonte» voor een toneelstuk had gebruikt. Jannacci deed de melodie destijds voorkomen als zeer oud – naar verluidt een anonieme melodie uit vroegere eeuwen. De jonge De André was zo enthousiast dat hij het kort daarna overnam voor «Via del Campo».
Later kwam de waarheid aan het licht: de melodie was helemaal niet eeuwenoud, maar een eigen creatie van Jannacci. De André gaf dit toe en droeg het auteurschap van de muziek officieel terug aan zijn collega – tot op de dag van vandaag staat Jannacci geregistreerd als componist. Het arrangement van de opname is van Gian Piero Reverberi.
Waar gaat «Via del Campo» over?
In «Via del Campo» leidt De André je als een verteller door het steegje en stelt je de bewoners een voor een voor. Daar is een gracieuze vrouw met grote ogen, waar iedereen naar kijkt; daar is een tengere meisje met een blik zo grijs als de bestrating; en daar is – zonder omwegen – een prostituee. Tussendoor duikt er een dromer op, een verliefde man die denkt dat hij met deze vrouw kan trouwen, en die ten onder gaat aan de realiteit van de straat.
Het bijzondere is de toon: De André oordeelt niet. Hij portretteert de mensen in de marge met een bijna tedere waardigheid, terwijl hij de schijnheilige samenleving die op hen neerkijkt, stilletjes ontmaskert. Deze blik op de «laatsten» vormt de rode draad door zijn hele oeuvre.
Songtekst & betekenis
De tekst is van Fabrizio De André en is auteursrechtelijk beschermd; daarom geven we hem hier niet regel voor regel weer, maar lichten we de belangrijkste beelden en hun betekenis toe.
De aftrap (de mooie vreemdeling). Meteen aan het begin loopt er een gracieuze vrouw door de Via del Campo, en iedereen in het steegje volgt haar met zijn blik. Ze schenkt iedereen dezelfde vluchtige betovering – begeerd en tegelijkertijd onbereikbaar.
De tweede gedaante (onschuld en hardheid). Dan verschijnt er een jong meisje in beeld, met fijne gelaatstrekken en ogen die net zo grijs zijn als de straat zelf. In dit beeld liggen kwetsbaarheid en de hardheid van het leven dicht bij elkaar.
Het opvallende punt (de illusie). Diezelfde vrouw wordt uiteindelijk bij haar ware naam genoemd: een prostituee die je alleen maar bij de hand hoeft te nemen. De verliefde dromer die met haar wil trouwen, wordt uiteindelijk alleen maar teleurgesteld – zijn hoop was vanaf het begin al een illusie.
Het einde (het beroemde schilderij). De afsluiting wordt gevormd door misschien wel de bekendste regel van De Andrés: het beeld dat er uit kostbare diamanten niets levends groeit, terwijl uit de mest – uit het lage, het verachte – de bloemen tot bloei komen. Daarin ligt de hele boodschap van het lied vervat: schoonheid, poëzie en het echte leven ontstaan niet uit rijkdom en voorrechten, maar juist daar waar de samenleving alleen maar vuil wil zien.
«Via del Campo» in de video: Fabrizio De André live met de PFM (1979)
Hoe krachtig «Via del Campo» op het podium overkomt, blijkt uit deze opname van Fabrizio De André met de band Premiata Forneria Marconi (PFM), opgenomen op 3 januari 1979 in Genua – de stad waar het steegje daadwerkelijk ligt. De rustige ballade uit 1967 wordt hier een intens, sfeervol nummer, gedragen door de bewondering van het publiek voor een van hun grootste dichters.
Luisteren: Spotify · Apple Music
Dat maakt «Via del Campo» zo bijzonder
- Een straat wordt een mythe – De echte Via del Campo in Genua is door het lied een bedevaartsoord geworden. In de voormalige platenzaak van Gianni Tassio herdenkt het museum «Via del Campo 29 rosso» vandaag de dag Fabrizio De André.
- De geleende melodie – Het feit dat het auteurschap op rechtvaardige wijze aan Enzo Jannacci is teruggegeven, behoort tot de veelvertelde anekdotes uit de Italiaanse muziekgeschiedenis.
- Een programmatisch begin – Met «Via del Campo» werd De André de pleitbezorger van de verschoppelingen; het lied is een voorbode van wat zijn hele oeuvre zou gaan kenmerken.
- Op vele manieren geïnterpreteerd – Enzo Jannacci nam het nummer zelf op (2000, album «Faber, amico fragile»); in 2023 brachten de rappers Madame en Izi «Via del Campo» ten gehore tijdens het Sanremo-festival.
- Een zin als spreekwoord – het beeld van de bloemen die uit de mest groeien, wordt in Italië tot op de dag van vandaag aangehaald, ver buiten de context van het lied.
Daarmee is «Via del Campo» veel meer dan alleen een vroeg succes uit 1967 – het is de kiem van een hele levenshouding die Fabrizio De André tot het geweten van de Italiaanse muziek maakte. Als je dieper in zijn wereld wilt duiken, neem dan eens een kijkje bij ons portret van «Bocca di rosa» van Fabrizio De André of blader door onze artikelen over Italiaanse muziek.
