Scheve Toren van Pisa – waarom hij scheef staat en hoe je hem bezoekt

Pisa. De Scheve Toren van Pisa helde al tijdens de bouw over doordat de grond onder zijn fundering ongelijk verzakte. Aan het eind van de 20e eeuw haalden ingenieurs voorzichtig grond weg aan de hogere noordkant om de helling te verkleinen. Tegenwoordig kun je de klokkentoren van de kathedraal beklimmen met een tijdslot. Een ticket voor de toren en de kathedraal kost volgens de beheerder € 20.

Je begrijpt de helling het best als je een rondje om de toren loopt. Afhankelijk van waar je staat, lijkt het lichte ronde gebouw bijna recht of hangt het ver over het plein. De verticale lijnen van de kathedraal zijn een betere vergelijking dan de waterpas op je telefoon.

Waarom de Scheve Toren van Pisa scheef staat

De bouw van de klokkentoren begon in de 12e eeuw. Het metselwerk kwam op grond te staan die onder het gewicht meegaf. Aan één kant was de verzakking sterker, waardoor de fundering draaide. Al in 1178, toen de bouw de tweede verdieping had bereikt, werd de helling zichtbaar. Een zware toren met ronde voet en doorlopende bogen oogt op foto's licht. Onder de grond drukte dat gewicht echter op een betrekkelijk klein oppervlak.

Kijk tijdens je rondgang ook omhoog. De bouwers van latere fasen zagen de helling en probeerden die bij de verdere bouw te compenseren. De toren heeft daarom geen volledig rechte as die alleen opzij is gekanteld. De afwijkingen zie je vanaf het plein beter als je een paar stappen terugdoet en de lijnen van de galerijen vergelijkt.

Hoe ingenieurs de toren stabiliseerden

In 1990 werd de toren voor bezoekers gesloten. Een internationaal team, met onder anderen de Britse geotechnicus John Burland, zocht een methode om het bouwwerk in de kern te behouden en de kritieke helling naar het zuiden te verminderen. Bij de zogenaamde grondverwijdering werd in kleine hoeveelheden aarde onder de hogere noordkant weggehaald. Zo kon de fundering gecontroleerd iets zakken en draaide de toren een klein stukje terug.

De ingenieurs hielden ook het grondwater in de gaten. In hun gepubliceerde verslag schatten Burland, Michele Jamiolkowski en Carlo Viggiani de vermindering van de zuidelijke helling op ongeveer tien procent. In december 2001 ging de toren weer open. De beslissende ingreep vond onder de grond plaats. Op het plein bleef het beeld bewaard dat de bouwgeschiedenis de klokkentoren had gegeven.

Wat boven op je wacht – trappen, klokken en uitzicht op het plein

Opera della Primaziale Pisana vermeldt voor de bezoekersroute 251 treden en ongeveer 30 minuten. Sommige architectuurbeschrijvingen noemen meer treden omdat zij andere trapdelen meetellen. Binnen is de wenteltrap smal en de steen op sommige plekken ongelijk. Door de helling voelt lopen anders aan, afhankelijk van aan welke kant van de trap je bent.

Boven zie je het plein als een geheel. Je kijkt uit over de lange kathedraal, de koepel van het baptisterium en de Camposanto langs de noordrand van het plein. De toren heeft zeven klokken. Volgens het kathedraalbestuur werd de grootste in 1655 gegoten en weegt zij ongeveer drieënhalve ton. Wie geen trappen kan lopen, heeft vanaf het plein meerdere goede uitzichtpunten. Opera publiceert aparte informatie over de toegankelijkheid van de andere monumenten.

Baptisterium, kathedraal en Camposanto – het hele plein

De Piazza del Duomo staat sinds 1987 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO. Samen met de kathedraal, het baptisterium en de Camposanto vormt de klokkentoren een complex waarvan de bouw eeuwen duurde. Kom je via de Porta Nuova aan de westkant binnen, dan zie je eerst het ronde baptisterium. Daarachter liggen in perspectief de kathedraal en de toren.

Kathedraal van Santa Maria Assunta

De bouw van de kathedraal begon in 1064 en zij werd in 1118 ingewijd. Binnen zijn de preekstoel van Giovanni Pisano en de mozaïeken in de apsis de moeite waard. De figuur van de evangelist Johannes in het mozaïekprogramma is van Cimabue. Buiten valt de afwisseling van donkere en lichte steenlagen op. De gevel is goed vanaf een afstand tussen de kathedraal en het baptisterium te bekijken.

Baptisterium van San Giovanni

In het baptisterium vallen de ronde plattegrond en de hoge binnenruimte op. De preekstoel van Nicola Pisano behoort tot de werken waaraan je de ontwikkeling van de middeleeuwse beeldhouwkunst kunt zien. De akoestiek is beroemd. Plan een demonstratie alleen als die voor jouw bezoekdag is aangekondigd.

Monumentale begraafplaats

De langgerekte begraafplaats kun je rustiger verkennen dan het open plein ervoor. Arcades voeren langs graven, sarcofagen en muurschilderingen. Een van de bekendste fresco's is de Triomf van de Dood van Buonamico Buffalmacco. Ben je geïnteresseerd in schildertechnieken, bezoek dan ook het Museo delle Sinopie met de voortekeningen van fresco's.

Een route van twee tot drie uur en aankomst per trein

Loop eerst een ronde over het plein zodat je de ingangen weet te vinden. Daarna passen toren en kathedraal goed bij elkaar. Heb je nog een uur, kies dan de Camposanto voor schilderkunst en geschiedenis of het baptisterium voor architectuur. Voor alle vier de gebouwen en een van de musea is een halve dag prettiger dan een strak schema.

Vanaf Pisa Centrale kun je door de stad naar het plein lopen. Wil je korter lopen, kijk dan of je trein in Pisa San Rossore stopt. De route vanaf Centrale gaat over de Arno en is goed te combineren met de Piazza dei Cavalieri. Heb je meer tijd, dan vind je in onze gids over de bezienswaardigheden van Pisa een stadswandeling. De Botanische tuin van Pisa ligt op enkele minuten lopen van het plein en is een rustige afsluiting.