Piazza del Popolo in Rome: obelisk, Caravaggio & tips

Rome – Wie uit het metrostation Flaminio komt en door de oude stadspoort stapt, staat plotseling in een enorme ellips. In het midden ervan torent een obelisk van rood graniet uit, die zo’n 3.300 jaar geleden door Egyptische steenhouwers is gebeeldhouwd. De Piazza del Popolo is gratis toegankelijk, en in de kerk aan de noordkant hangen twee schilderijen van Caravaggio, waarvoor je ook geen kaartje nodig hebt.

De plek is de noordelijke punt van de Tridente, die driewegkruising uit Via del Corso, de Via del Babuino en de Via di Ripetta, die toegang geven tot het historische centrum. Wie vanuit het noorden naar Rome kwam, betrad de stad eeuwenlang precies hier. Tegenwoordig is de Piazza del Popolo een voetgangerszone, een podium voor concerten en de gemakkelijkste toegang tot het uitkijkterras van de Pincio.

Wat maakt de Piazza del Popolo zo bijzonder?

De vorm. Het plein is geen barokcomplex, ook al zijn de omliggende kerken barok: zijn huidige vorm is een schoolvoorbeeld van het Romeinse neoclassicisme. Giuseppe Valadier, de stadsarchitect uit de Napoleontische tijd, heeft van een onregelmatig vormig plein bij de poort een ellips gemaakt, die wordt omgeven door twee halfronde steunmuren. Deze halfronden worden emicicli, dat wil zeggen halve cirkels, en worden gedragen door acht marmeren sfinxen.

Valadier begon in 1793, maar het complex werd pas tussen 1814 en 1828 voltooid. De gebogen hellingen naar de Pincio werden onder paus Leo XII aangelegd en waren in 1834 klaar. In de twee halve cirkels staat telkens een fontein: in het oosten de Fontein van de godin Roma met de gewapende stadsgodin tussen de Tiber en de Aniene, in het westen de Fontana del Nettuno met de zeegod en twee worstelende tritonen. Rondom de obelisk kabbelt sinds 1823 de Fontana dei Leoni, vier leeuwen in Egyptische stijl van wit marmer op ronde travertinbakken.

Wat kost een bezoek aan de Piazza del Popolo?

Niets. Het plein is vrij toegankelijk, het terras erboven ook, en de drie kerken aan de randen ervan zijn parochiekerken zonder kaartverkoop. Het enige waar je op dit adres geld aan uitgeeft, zijn de reiskosten.

Kinderen jonger dan vier jaar reizen bovendien gratis mee met de Leonardo Express, en per betalende volwassene mag één kind tot twaalf jaar gratis mee. Een Metrebus-kaartje van de stad is in deze trein niet geldig, maar je kunt op het perron contactloos inchecken met je kaart of mobiele telefoon.

De Obelisco Flaminio: 3.300 jaar in vier etappes

De obelisk in het midden van het plein is het oudste stuk uit Rome dat ooit vanuit Egypte hierheen is gekomen. Rond 1300 v. Chr. hebben steenhouwers hem in Heliopolis uit één enkel blok rood graniet gehouwen, in opdracht van de farao's Sethos I en Ramses II, wier hiërogliefen tot op de dag van vandaag over de schacht lopen. Twee namen dus, niet één: vader en zoon hebben hem achtereenvolgens laten beschrijven.

Keizer Augustus liet het in 10 v.Chr. naar Rome brengen, als gedenkteken voor de verovering van Egypte, en plaatste het op de spina van het Circus Maximus, de middenstrook van de antieke renbaan. Daar bleef hij staan totdat paus Sixtus V hem in 1589 naar de Piazza del Popolo liet verplaatsen. De schacht is 25,90 meter hoog; inclusief sokkel en kruis komt de Obelisco Flaminio uit op 36,50 meter.

Santa Maria del Popolo: twee Caravaggio’s zonder kaartje

Aan de noordkant van het plein, direct tegen de stadspoort aan, staat de Basilica Santa Maria del Popolo. Paus Paschalis II liet hier in 1099 een kapel bouwen, gefinancierd door het Romeinse volk, en daaraan ontleent het hele plein zijn naam. Tussen 1472 en 1477 werd de kerk herbouwd en behoort sindsdien tot de vroegste renaissancegebouwen van Rome. Donato Bramante, de architect van de Sint-Pietersbasiliek, ontwierp het koor als een schelpvormige apsis.

De Cappella Cerasi, de eerste kapel in het linker zijbeuk, is de reden waarom kunstliefhebbers hierheen komen. Aan de zijwanden hangen de Kruisiging van de heilige Petrus en de De bekering van de heilige Paulus, beide rond 1601 geschilderd door Caravaggio. Ze waren in september 1600 besteld door Tiberio Cerasi, de penningmeester van paus Clemens VIII. Het altaarstuk ertussen, een Hemelvaart van Maria, is van Annibale Carracci.

Twee kapellen verderop begint de tweede bezienswaardigheid. De Cappella Chigi, de tweede aan de linkerkant, werd vanaf 1513 door Rafaël ontworpen als grafkapel voor de bankier Agostino Chigi. Ze werd pas tussen 1652 en 1656 voltooid, toen Gian Lorenzo Bernini haar in opdracht van paus Alexander VII afrondde. De kartons voor de mozaïeken in de koepel en het ontwerp van de twee piramidevormige graven zijn van Rafaël, terwijl de beelden van Habakuk en Daniël van Bernini zijn. In de Cappella della Rovere, gebouwd door Andrea Bregno, schilderde Pinturicchio rond 1490 samen met zijn atelier de fresco’s.

Waarom de tweelingkerken maar bijna hetzelfde zijn

Aan de zuidkant, links en rechts van de Via del Corso, staan twee kerken die vanaf het plein lijken op een spiegelbeeld: Santa Maria in Montesanto en Santa Maria dei Miracoli. Carlo Rainaldi, de architect van paus Alexander VII, had ze ontworpen als een symmetrisch paar, maar de twee percelen waren verschillend breed. Daarom kreeg Montesanto een ovale plattegrond met een twaalfhoekige koepel en Miracoli een ronde met een achthoekige. Vanaf het plein zie je daar niets van, dat is de truc.

Montesanto was als eerste aan de beurt: de bouw begon op 15 juli 1662, het ruwbouwstadium werd in 1675 bereikt en de binneninrichting werd in 1679 voltooid. Na de dood van de paus in 1667 zetten Carlo Fontana en Mattia de Rossi het werk voort onder toezicht van Bernini. In 1825 werd de koepel bedekt met leisteen, waardoor deze grijs glanst in plaats van baksteenrood. Sinds 1953 is het de Kerk van de Kunstenaars, de Kunstenaarskerk: van eind oktober tot eind juni wordt hier op zondag om 12.00 uur de kunstenaarsmis gevierd; de lezing wordt meestal door een acteur verzorgd.

Santa Maria dei Miracoli werd pas in 1681 ingewijd. De zuilen waren oorspronkelijk bestemd voor de klokkentorens van de Sint-Pietersbasiliek, die Bernini ontwierp maar nooit liet bouwen. Op de buitenbalustrade staan tien heiligenbeelden, die tussen 1676 en 1677 zijn gemaakt door Filippo Carcani, Ercole Ferrata en anderen.

De Porta del Popolo en Bernini’s eerbetoon aan een koningin

De poort aan de noordzijde staat op de plek van de antieke Porta Flaminia, waardoor de Via Flaminia naar de Adriatische Zee leidde. De buitenkant, die naar de aankomende bezoekers is gericht, werd door paus Pius IV aan Michelangelo in opdracht gegeven. Die gaf het werk door aan Nanni di Baccio Bigio, die het tussen 1562 en 1565 uitvoerde.

De binnenkant is nog spannender. Deze is van de hand van Bernini en werd in 1655 in slechts één dag vervaardigd: ter gelegenheid van de intocht van Christina van Zweden, die haar kroon had neergelegd en zich tot het katholicisme had bekeerd. Boven de doorgang staat tot op de dag van vandaag Gelukkig en voorspoedig het jaar 1555 ingegaan, oftewel „Voor een gelukkige en goede intrede, 1655″. Deze kant zie je alleen als je op het plein staat en naar het noorden, richting de poort, kijkt. Wie de Via del Corso in de andere richting loopt, komt na ruim anderhalve kilometer uit bij de Piazza Venezia.

Hoe kom je bij de Piazza del Popolo?

Met de metro. Het station Flaminio op lijn A ligt nog geen honderd meter voor de Porta del Popolo; zodra je uit de metro stapt, sta je voor de poort. Op het Piazzale Flaminio ervoor stoppen bovendien de buslijnen 61, 89, 160, 490, 495, 590, 628 en C3, evenals verschillende nachtbuslijnen. Een enkele rit kost 1,50 € en is 100 minuten geldig.

Vanaf het plein is het hele historische centrum te voet bereikbaar, en de klim naar de Pincio duurt nog geen vijf minuten. Het park bovenop maakt deel uit van de Villa Borghese en is vrij toegankelijk.

Wanneer is een bezoek de moeite waard?

Vroeg in de ochtend en in het laatste uur voor zonsondergang. Tussendoor is de Piazza del Popolo een geplaveid plein zonder ook maar één boom, en in de Romeinse hoogzomer wordt het daar zo heet als een koekenpan. Schaduw vind je pas boven op de Pincio, onder de steeneiken en pijnbomen.

Goed om te weten: het plein is een podium, en podia worden opgebouwd. Tijdens het muziekfestival TIM Summer Hits, de viering van de staatspolitie en in de kerstperiode staan hier steigers, afzettingen en technische installaties. De gemeentelijke kerstboom, die Roma Capitale samen met de verlichting van de Via del Corso ontsteekt, behoort tot het mooiste wat het plein het hele jaar door te bieden heeft, maar dan is het vrije uitzicht wel verdwenen. Wie de Ellipse zonder opbouwen wil zien, moet tussen januari en mei komen.

Onze conclusie over de Piazza del Popolo

Er zijn maar weinig plekken in Europa die zoveel te bieden hebben voor nul euro: een obelisk uit de tijd van Ramses II, twee Caravaggio’s, een kapel naar een ontwerp van Rafaël, een poort van Bernini en daarboven het terras vanwaar je over half Rome uitkijkt. Trek een uur uit voor de basiliek en ga dan een uur voor zonsondergang naar de Pincio. En als je daarna nog zin hebt in Rome, loop je de Via del Corso af of steek je de Tiber over naar Trastevere.

Prijzen, openingstijden en dienstregelingen kunnen veranderen. Controleer de informatie vóór je reis op de officiële websites.