Castello Sforzesco in Milaan: musea, tickets en tips

Milaan – Wie vanaf de dom door de voetgangerszone in noordwestelijke richting loopt, staat na een kwartier voor een toren van rode baksteen. Daarachter ligt het Kasteel Sforzesco, het kasteel dat de Milaanse stadshouder Galeazzo II Visconti vanaf 1360 liet bouwen en dat de veldheer Francesco Sforza vanaf 1450 tot residentie van zijn hertogelijke familie maakte. Tegenwoordig stelt de stad Milaan hier haar kunstcollecties tentoon, waaronder het laatste beeldhouwwerk van Michelangelo, de Pietà Rondanini: Een kaartje voor alle musea kost 10,00 €, de openingstijden zijn van dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.30 uur, en de binnenplaatsen van het kasteel zijn elke dag gratis toegankelijk.

Hier kom je te weten wat er zich achter de toren van de stadskerk schuilgaat, welke meesterwerken je in de musea te wachten staan, wat je vanaf de verdedigingsgangen kunt zien en hoe je er zonder omwegen komt. Een overzicht van de overige hoogtepunten van de stad vind je in onze gids over de Bezienswaardigheden in Milaan, alle bestemmingen in de regio worden verzameld door de Reisgids Lombardije.

Wat is het Castello Sforzesco?

De Kasteel Sforzesco is het kasteel van de twee families die in de late middeleeuwen en de renaissance over Milaan regeerden: eerst de Visconti, daarna de Sforza. Het begon allemaal met Galeazzo II Visconti, die tussen 1360 en 1370 een vesting liet bouwen boven de middeleeuwse stadsmuur, waaraan Porta Giovia, een kleine stadspoort. Zijn opvolgers breidden het uit tot een vierkant kasteel met zijden van ongeveer 180 meter, met vier hoektorens: het grootste kasteel dat de Visconti ooit hebben gebouwd. Toen Filippo Maria, de laatste Visconti, in 1447 zonder zoon stierf, riepen de Milanezen de Repubblica Ambrosiana een kortstondige stadsrepubliek, en beschadigden delen van de gehate burcht.

Op 25 maart 1450 liet de legeraanvoerder Francesco Sforza, schoonzoon van de laatste Visconti, zich samen met zijn vrouw Bianca Maria Visconti als nieuwe heer van de stad huldigen en liet hij het kasteel onmiddellijk weer opbouwen. Vanaf 1452 ontwierp de Florentijnse architect Antonio Averulino, bijgenaamd Filarete, de voorgevel naar de stad toe met de hoge poorttoren. Hij werd al snel teruggeroepen, en de militaire bouwmeester Bartolomeo Gadio plaatste daarvoor twee ronde hoektorens, bekleed met grijze, puntig gehouwen stenen blokken. Tot op de dag van vandaag domineren zij de Piazza Castello, het halfronde plein voor het kasteel.

Vanaf 1468 woonde Galeazzo Maria Sforza, de oudste zoon van Francesco, samen met zijn vrouw Bona di Savoia in het Castello. In enkele jaren tijd ontstonden de Rocchetta, de versterkte kern van het complex, en de Corte Ducale met de woonvertrekken van de hertog. Zijn broer Ludovico Sforza, bijgenaamd il Moro, haalde later de architecten Donato Bramante en Leonardo da Vinci naar een hof dat tot de prachtigste van Europa behoorde. In 1499 trokken de Fransen op, waarna Ludovico vluchtte. Daarna diende het Castello meer dan drie eeuwen lang als kazerne voor buitenlandse troepen, van de Spanjaarden vanaf 1535 tot aan de Oostenrijkers, die zich in 1859 terugtrokken.

De Torre del Filarete is een toren uit 1905

De Torre del Filarete, de poorttoren waardoor je het Castello binnenkomt, is jonger dan hij eruitziet. Filarete had hem in 1452 ontworpen; Lombardische bouwmeesters hebben hem uitgevoerd. Onder de Fransen diende hij als kruitmagazijn, en in juni 1521 explodeerde hij en stortte in. Bijna vier eeuwen lang stond het kasteel daarna zonder zijn poorttoren.

De huidige toren is gebouwd door de Milanese architect Luca Beltrami, die de vervallen kazerne vanaf 1893 restaureerde en er een museum van maakte. Hij baseerde zich daarbij op oude documenten, een schilderij uit de kring van Leonardo, de Madonna Lia, die nu in de schilderijengalerij van de burcht hangt, en een muurgravure in een landgoed buiten de stad, dat Cascina Pozzobonelli. In 1895 liet Beltrami een houten model op ware grootte bouwen; op 24 september 1905 werd de toren ingewijd en opgedragen aan koning Umberto I, die vijf jaar eerder in Monza was vermoord.

Kijk naar boven terwijl je erlangs loopt. In de nis aan de voorkant van de toren staat een standbeeld van de heilige Ambrosius, de patroonheilige van Milaan, gemaakt door de beeldhouwer Luigi Secchi, met daarnaast de geschilderde wapenschilden van de hertogen van Sforza, van Francesco tot Francesco II. Verder naar boven bevindt zich een klok met een stralende zon, een symbool van de Sforza’s. Bij de recentste restauratie kwamen op de achthoekige lantaarn de ingegraveerde namen van de acht winden tevoorschijn: Beltrami had het bouwwerk blijkbaar bedoeld als de Toren van de Winden. In de poorttoren bevindt zich tegenwoordig ook het infopunt van het Castello, rechts als je vanaf de Piazza Castello komt.

Drie boerderijen waar je zonder kaartje naar binnen kunt

De binnenplaatsen zijn gratis toegankelijk en dagelijks geopend van 7.00 tot 19.30 uur. Achter de poorttoren ligt de Cortile delle Armi, de Waffenhof, een uitgestrekt grasveld dat Beltrami grondig heeft gerestaureerd. Aan de rand ervan liggen laat-Romeinse sarcofagen uit de 3e en 4e eeuw en fragmenten van afgebroken gebouwen uit Milaan, een klein openluchtmuseum van de verdwenen stad. Op dezelfde binnenplaats staat de Spaans Ziekenhuis, het ziekenhuis van het Spaanse garnizoen, waar tegenwoordig de Pietà Rondanini te zien is. In de zomer organiseert de stad op de binnenplaats Landgoed bij het kasteel, hun openluchtprogramma, in 2026 van 12 juni tot en met 9 september, met maximaal 2.300 zitplaatsen.

Een doorgang loopt over de oude gracht van de stadsmuur, de dode greppel, in de Corte Ducale, het hof van de hertogen. De portiek werd in 1473 gebouwd door de architect Benedetto Ferrini; de Milanezen noemen hem Portico dell’Elefante naar de vervaagde fresco van een olifant aan de muur. Via een trap met lage treden kon Galeazzo Maria Sforza te paard zijn kamers op de bovenverdieping binnenrijden. Vlak daarnaast ligt de Rocchetta, het fort binnen het fort. Nadat Galeazzo Maria op 26 december 1476 het slachtoffer was geworden van een samenzwering, trok zijn weduwe Bona zich daar terug en liet de hoge Torre di Bona bouwen, vanwaar ze het hele kasteel kon overzien.

Aan de achterkant van het kasteel begint de Parco Sempione, 47 hectare grasvelden, bomen en paden, die de architect Emilio Alemagna tussen 1890 en 1893 als Engelse landschapstuin heeft aangelegd. De tuin strekt zich uit tot aan de Arco della Pace, de Vredesboog uit de 19e eeuw. Meer over de groene long achter het Castello lees je in ons artikel over de Parco Sempione.

Wat is er te zien in de musea van het Castello Sforzesco?

In het Castello bevinden zich de Civiele kunstcollecties, de kunstcollecties van de stad Milaan, verdeeld over acht musea die je met één enkel ticket kunt bezoeken. De rondleiding begint op de begane grond van de Corte Ducale in de Museum voor Oude Kunst, het museum voor oude kunst. Ongeveer 400 beeldhouwwerken en bouwelementen uit kloosters, stadspoorten en paleizen vertellen hier meer dan duizend jaar geschiedenis van Milaan, van de 5e tot de 16e eeuw. Het meest indrukwekkende stuk is het grafmonument van stadsheer Bernabò Visconti, vervaardigd door de beeldhouwer Bonino da Campione en zijn atelier tussen 1360 en 1385: het ruiterstandbeeld is uit één enkel blok marmer gehouwen en vertoont nog sporen van zijn vergulding. In de Armeria, in de wapenkamer, hangen wapens uit de late 14e tot en met de 19e eeuw.

De Pinacoteca: van Filippo Lippi tot Canaletto

Ook in de Corte Ducale ligt de Pinacoteca, de schilderijengalerij met Milanese en Lombardische schilderkunst uit de 15e tot en met de 18e eeuw, aangevuld met schilderijen uit Venetië en Vlaanderen. Tot de vroegste werken behoort de Madonna dell’Umiltà van de Florentijnse schilder Filippo Lippi, geschilderd tussen 1429 en 1432 en oorspronkelijk in de kerk Santa Maria del Carmine in Florence. Andrea Mantegna, de grote renaissanceschilder uit Padua, signeerde zijn altaarstuk met de Madonna in glorie op 15 augustus 1497 voor de kerk Santa Maria in Organo in Verona; sinds 1935 behoort het tot het Castello. Van de Venetiaan Giovanni Bellini is er een Madonna met Kind uit de periode vóór 1470, en van Canaletto, de schilder van de Venetiaanse stadsgezichten, een uitzicht over de havenpier van San Marco met de zuil van Sint-Marcus, geschilderd rond 1735.

Naar de Corte Ducale daaronder vallen ook de Museum voor Meubels en Houtsculpturen, het museum voor meubels en houtsculpturen, waarmee Stipo Passalacqua, een kast uit 1613 met ivoren beeldjes van de vijf zintuigen, en in de kelder de Galleria Antico Egitto, de Egyptische collectie met het fragment van een Dodenboek uit het Nieuwe Rijk. In de Rocchetta gaat het verder naar boven. Op de weg door het museum van muziekinstrumenten hangen in de Sala della Balla, een grote zaal op de eerste verdieping, waar de twaalf maandtapijten van de Milanese adellijke familie Trivulzio te zien zijn, ontworpen door de Lombardische schilder Bramantino en voltooid in 1509. Vlak daarnaast staat het Studio di Fonologia van de Italiaanse omroep RAI, waar de componisten Luciano Berio en Bruno Maderna vanaf 1955 de eerste experimenten met elektronische muziek in Italië uitvoerden. Daarna volgt het Museum voor Decoratieve Kunsten, het Museum voor Toegepaste Kunst.

Pietà Rondanini: het laatste beeldhouwwerk van Michelangelo

De Pietà Rondanini is het laatste werk van de beeldhouwer Michelangelo Buonarroti. Hij begon waarschijnlijk tussen 1553 en 1555 aan het marmerblok en werkte er in de laatste tien jaar van zijn leven steeds weer aan: hij maakte het lichaam van Christus slanker, plaatste het hoofd lager en paste de armen aan. Volgens de brieven van zijn leerling Daniele da Volterra werkte hij nog enkele dagen voor zijn dood in februari 1564 aan het beeld, op 89-jarige leeftijd. Het beeldengroepje is 1,96 meter hoog en toont Maria die haar dode zoon staand vasthoudt, niet op haar schoot zoals in Michelangelo’s vroegere Pietà in de Sint-Pietersbasiliek.

Na de dood van Michelangelo raakte het spoor van het beeldwerk verloren. Pas in 1807 wordt het weer met zekerheid vermeld, in het register van kunstschatten van de Romeinse adellijke familie Rondinini, die het zijn naam gaf. Omdat een deskundige het voor een modern werk hield, werd er lange tijd nauwelijks aandacht aan besteed. In 1952 kocht de stad Milaan de Pietà. Tot 2015 stond het in een stenen nis in de Museum voor Oude Kunst, sinds 2 mei 2015 heeft ze een eigen museum in het Spaans Ziekenhuis. In deze zaal, op het gewelf waarvan de verzen van de geloofsbelijdenis staan, verzorgden de Spanjaarden in de 16e eeuw zieke en door de pest getroffen soldaten.

De Pietà is inbegrepen in het museumticket. Het museum heeft een eigen kassa: je kunt je ticket daar of bij de hoofdkassa kopen en met dezelfde kaart beide gedeeltes bezoeken.

Sala delle Asse: het door Leonardo geschilderde prieel

Leonardo da Vinci woonde van 1482 tot 1499 in Milaan, in dienst van Ludovico il Moro. In het Castello liet hij de Sala delle Asse, de zaal op de begane grond van de Torre Falconiera, een vierkante toren van de Corte Ducale. Het staat vast dat Leonardo in april 1498 kamers van het kasteel beschilderde. Hij veranderde de gesloten zaal in een prieel: moerbeibomen groeien tegen de muren op, hun takken verstrengelen zich onder het gewelf tot een dicht bladerdak, waar slechts stukjes van de hemel doorheen schijnen, bijeengehouden door een doorlopend koord.

Wat je vandaag ziet, is slechts gedeeltelijk van Leonardo zelf. Het schilderij werd in 1893 en 1894 herontdekt; kort daarna heeft een restaurateur het hele plafond overschilderd, en pas in 1954 werd deze laag grotendeels weer verwijderd. Vooral de monochrome tekeningen op de muur worden als zijn eigen werk beschouwd: wortels die rotsen doen barsten, en een landschap. Momenteel wordt de zaal gerestaureerd en is deze gesloten voor bezoekers. Vier digitale tentoonstellingen op de website van het museum geven een indruk.

De sporen van Leonardo in het Castello reiken nog verder: De Biblioteca Trivulziana, de historische bibliotheek van de stad in het kasteel, bewaart de Codice Trivulziano, een notitieboekje waarin hij zo’n 8.000 woorden opschreef om zijn woordenschat uit te breiden. Zijn beroemdste werk uit Milaan ligt niet ver daarvandaan: Zoals je dat Het Laatste Avondmaal in de kerk Santa Maria delle Grazie bezoekt, lees je in ons eigen artikel.

Merlate en Sotterranei: verdedigingsgangen en verborgen gangen

Buiten de musea kun je op de muren klimmen. De Panoramische foto's van Merlate, een deel van de verdedigingsgangen achter de kantelen, kun je zonder rondleiding bezoeken: van dinsdag tot en met zondag vanaf 10.00 uur, laatste toegang om 17.00 uur. Het ticket kost € 10,00, met korting € 5,00, en is niet inbegrepen in de toegangsprijs voor het museum. Je wordt toegelaten in groepen van maximaal 25 personen, onder begeleiding van het toezichthoudend personeel. Een aparte lift brengt ook rolstoelgebruikers en gezinnen met kinderwagens naar boven. Van bovenaf begrijp je hoe de vesting werd verdedigd en kijk je uit over de daken van de stad. De kantelen zelf zijn vanaf 1893 door Beltrami gereconstrueerd naar oude afbeeldingen.

Twee rondleidingen van Ad Artem, de officiële rondleidingsdienst van de stad in het Castello, nemen je dieper mee in de verdedigingswerken. De Tour delle Merlate duurt 90 minuten en voert langs verdedigingsgangen en torens. De Rondleiding door de kelders loopt door de Overdekte weg van de Ghirlanda, een gang met een 2,80 meter hoog bakstenen gewelf in de buitenste grachtmuur, waardoor soldaten het kasteel onopgemerkt konden verlaten. Beide rondleidingen kosten 18,00 €, met korting 15,00 €, worden in het Italiaans gegeven en zijn geschikt voor kinderen vanaf acht respectievelijk tien jaar. In oktober en november 2026 vinden ze plaats op zaterdag en zondag.

Hoeveel kost de toegang tot het Castello Sforzesco?

Voor de musea heb je één enkel ticket nodig. Het kost 10,00 € en is de hele dag geldig voor alle collecties, inclusief de Pietà Rondanini en de Egyptische afdeling, met telkens één toegangskaartje per afdeling. Studenten, bezoekers van 65 jaar en ouder en EU-burgers van 18 tot 25 jaar betalen 5,00 €, voor jongeren onder de 18 jaar is de toegang gratis. Op de eerste zondag van de maand heeft iedereen gratis toegang, op de tweede dinsdag iedereen tot 25 jaar. Ook bij gratis toegang heb je een ticket nodig: online kies je daarvoor de categorie gratis toegang, het gratis kaartje.

De musea zijn geopend van dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.30 uur. De laatste toegang tot alle afdelingen is om 16.30 uur; daarna sluit ook de kassa. De musea zijn gesloten op maandag, op 25 december, 1 januari en 1 mei. De binnenplaatsen zijn daarentegen elke dag geopend van 7.00 tot 19.30 uur, het infopunt in de Torre del Filarete staat van dinsdag tot en met zondag van 9.30 tot 17.30 uur voor u klaar.

Hoe kom je bij het Castello Sforzesco?

Het Castello ligt aan de Piazza Castello aan de noordwestelijke rand van de oude stad en binnen de Gebied C, de milieuzone met tolheffing in het centrum. Je bent er het snelst met de metro van de Milaanse vervoersmaatschappij ATM: de rode lijn M1 stopt bij Cairoli, 200 meter vanaf de kassa, de groene M2 naar Lanza, op 240 meter afstand. Beide lijnen stoppen ook bij Cadorna, waar het station Milaan-Cadorna ligt. Van daaruit rijdt de luchthaventrein Malpensa Express in 37 minuten naar Terminal 1 van de luchthaven Malpensa. In de buurt stoppen bovendien de trams 1, 2, 4, 12 en 14 en de bussen 50, 57, 58 en 85.

Vanaf de dom loop je ongeveer een kilometer, zo’n kwartier, door de voetgangersstraat Via Dante. Een losse ATM-ritkaart kost 2,20 € en is 90 minuten geldig, de dagkaart 7,60 €. Met de auto betaal je voor de Gebied C Maandag tot en met vrijdag van 7.30 tot 19.30 uur: 7,50 € per dag; in het weekend en op feestdagen is de zone gratis.

Toegankelijkheid, honden en audiogids

Naar de hoofdkassa loopt een helling met een hellingshoek van 6 %; een andere helling verbindt deze met de Museum voor Oude Kunst. Bij de kassa kun je tegen inlevering van een identiteitsbewijs twee rolstoelen lenen. Met de liften kun je naar beneden naar de Egyptische afdeling en naar de Rocchetta tot aan de muziekinstrumenten, de toegepaste kunsten en de Panoramische uitzichten, de uitkijkzalen op de derde verdieping. Mensen met een beperking en een begeleider hebben gratis toegang. In de Museum voor Oude Kunst Er is een tactiel parcours voor blinde en slechtziende bezoekers, aangevuld met video’s in de Italiaanse gebarentaal.

Honden zijn alleen toegestaan in de buitenruimtes; in de musea en op de verdedigingsgangen zijn alleen hulphonden toegestaan. Je kunt de audiogids voor € 5,00 huren in de boekwinkel bij de ingang van het museum, in het Duits, Italiaans, Engels, Frans, Spaans en Russisch; de Egyptische collectie is hierin niet opgenomen. Elk weekend om 11.00 uur begint er zonder aanmelding een rondleiding door de musea, op zaterdag in het Engels, op zondag in het Italiaans, voor 20,00 € inclusief toegangskaartje. Het trefpunt is om 10.45 uur bij het infopunt.

Goed om te weten: niet alles is momenteel open. De Sala delle Asse wordt gerestaureerd, en de afdeling Prehistorie en Vroeggeschiedenis van het Archeologisch Museum is gesloten vanwege een herinrichting. Bovendien geldt het ticket slechts voor één bezoek per afdeling: als je een afdeling eenmaal hebt verlaten, kun je die op dezelfde dag niet nogmaals betreden. Plan daarom een aaneengesloten bezoek. De Pietà, de Pinakotheek en de tapijten in de Sala della Balla Je kunt hem ook zo dragen, en daarna kun je tot ’s avonds gratis door de binnenplaatsen slenteren.

Voor wie is het Castello Sforzesco de moeite waard?

De Kasteel Sforzesco vertelt op één plek hoe Milaan van de middeleeuwen naar de renaissance ging, en laat met de Pietà Rondanini een werk van wereldklasse. Wie weinig tijd heeft, loopt via de binnenplaatsen rechtstreeks naar Michelangelo. Voor alle collecties kun je beter een hele ochtend uittrekken.

Vanaf het Castello loop je naar de Kathedraal van Milaan, en de kunstenaarswijk Brera begint direct achter het metrostation Lanza. Zo kun je het kasteel, de kathedraal en de steegjes van de oude binnenstad in één dag bezoeken.

Prijzen, openingstijden en dienstregelingen kunnen veranderen; controleer de informatie vóór je reis op de officiële websites.