De geschiedenis van Verona: de Romeinen, de Scaliger, Venetië en waar je ze vandaag de dag kunt zien

Verona – Op de Piazza Bra, op het grote plein aan de rand van de oude binnenstad, staat een amfitheater uit de 1e eeuw, waar op zomeravonden opera wordt opgevoerd. Sinds 49 v.Chr. bezit de stad het Romeinse burgerrecht; van 1259 tot 1387 regeerden hier de Scaliger, van 1405 tot 1797 de Leeuw van Marcus van Venetië, en tot 1866 was Verona een Oostenrijks fort. Elk van deze tijdperken heeft een bouwwerk achtergelaten dat je vandaag te voet kunt bereiken, en juist daarom staat de oude binnenstad sinds 2000 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

Deze gids over de geschiedenis van Verona beschrijft de stad in acht tijdperken, laat je voor elk tijdperk zien waar je de sporen ervan nog kunt zien, en vertelt je wat de historische huizen kosten en hoe je ze in één dag kunt bezoeken.

Een overzicht van de geschiedenis van Verona: van Rome tot de UNESCO

De geschiedenis van Verona herhaalt zich op één punt: wie Noord-Italië wilde beheersen, had de stad aan de Etsch, de rivier die uit de Alpen komt en hier een scherpe bocht maakt. Romeinen, Ostgoten, Langobarden, Franken, Scaliger, Venetianen, Fransen en Oostenrijkers hebben Verona daarom achtereenvolgens bezet, uitgebreid en versterkt. De tabel geeft een overzicht van de tijdperken en noemt voor elk tijdperk een bouwwerk dat je vandaag de dag nog kunt betreden of in ieder geval van buitenaf kunt bekijken.

Het Romeinse Verona: burgerrecht, de Arena en de stadspoorten

Rome wist Verona in twee stappen aan zich te binden. Met de lex Pompeia, een wet voor de gebieden ten noorden van de Po, kreeg de nederzetting in 89 v.Chr. het Latijnse recht; in 49 v.Chr. volgde het volledige Romeinse burgerrecht, dat Caesar aan de steden aan de overkant van de Po toekende. Een inscriptie bevestigt dit jaar als stichtingsdatum van de Romeinse stad, die in de tweede helft van de 1e eeuw v.Chr. in een dambordpatroon in de bocht van de Adige ontstond.

Het bekendste erfgoed is de Arena van Verona, het amfitheater aan de Piazza Bra. Het werd gebouwd in de eerste helft van de 1e eeuw n.Chr., meet 139 bij 109 meter en had oorspronkelijk een buitenste ringmuur, die door een aardbeving in de 12e eeuw instortte. Uit dezelfde periode stammen de Porta Leoni en de Porta Borsari, twee stadspoorten waarvan de stenen gevels tegenwoordig tussen woonhuizen staan.

Aan de andere oever van de Etsch ligt het Teatro Romano, het Romeinse theater aan de voet van de heuvel San Pietro. Het ontstond rond de eeuwwisseling en werd pas halverwege de 19e eeuw weer opgegraven. Er leidde toen al de Ponte Pietra, de stenen brug, waarvan de eerste twee bogen nog uit de Romeinse tijd dateren.

Theoderich, de Langobarden en de Franken: Verona als koninklijke zetel

Op 27 september 489 versloeg Theoderich de Grote, koning van de Ostgoten, bij Verona Odoaker, de toenmalige heerser van Italië. Theoderich bouwde in de stad een paleis en verbleef daar vaak, zodat Verona naast Ravenna de tweede hoofdstad van zijn rijk werd. Van zijn bouwwerken zijn slechts enkele overblijfselen bewaard gebleven, maar de legende maakte hem tot koning van Verona: zij vernoemde hem naar de stad, en de taferelen daaruit zijn later in de gevel van de basiliek verwerkt San Zeno is gebeiteld.

Na de Ostgoten vestigde Alboin, de koning van de Langobarden, zich hier; hij stierf ook in Verona. In 774 probeerde de Langobardische koning Adelchis in de stad een laatste verdedigingspoging te ondernemen tegen Karel de Grote. Onder de Franken werd Verona de zetel van een graafschap, en de Frankische koning Pepijn, die vaak in de stad verbleef, liet de kerk van San Zeno herbouwen. Kapitelen uit de 8e eeuw zijn tot op de dag van vandaag in het metselwerk verwerkt.

In de 10e eeuw droeg Otto I, de Romeins-Duitse koning, de Mark Verona – het heerschappijgebied rondom de stad – over aan de hertogen van Beieren. Dat is de eerste band tussen Verona en Beieren; de meest recente is de stedenband met München.

De vrije gemeente: consuls, een stedenbond en een paus in Verona

Al in 1107 sloten 42 burgers van Verona een verdrag met de doge van Venetië, en in 1136 trad de stad met eigen consuls op als vrije gemeente. In 1164 stichtte zij samen met Vicenza en Padua de Lega della Marca Veronese, een stedenbond tegen keizer Frederik Barbarossa, die in 1167 opging in de Lombardische Bond.

In deze jaren werd ook de nieuwbouw van San Zeno Maggiore, de romaanse basiliek van de stadsheilige in het westen van de oude binnenstad: deze werd gebouwd tussen 1117 en 1227; de bronzen deuren van het portaal dateren uit de 12e eeuw. In de zomer van 1184 verplaatste paus Lucius III zijn zetel definitief naar Verona. Hij stierf hier op 25 november 1185 en werd in de stad begraven.

De Scaliger: 128 jaar onder de ladder

De familie della Scala, in het Duits de Scaliger, draagt de ladder, in het Italiaans scala, naar wie de familie is vernoemd. Hun opkomst begon in september 1259, na de dood van Ezzelino III da Romano, die Verona, Vicenza en Padua met harde hand had geregeerd. In 1262 koos de stad Mastino I della Scala tot Kapitein van het volk, tot volkshoofdman voor een jaar. Hieruit ontstond een dynastie die tot 1387 over Verona regeerde.

De stad beleefde haar hoogtepunt onder Cangrande I, die van 1311 tot 1329 regeerde en de verbannen dichter Dante onderdak bood. Cangrande II liet van 1354 tot 1357 het Castelvecchio bouwen, het kasteel aan de Adige, dat sinds 1926 het stadsmuseum voor beeldende kunst is Museum van Castelvecchio herbergt, plus de brug ervoor. Onder de Scaligeren telde Verona meer dan 40.000 inwoners, een aantal dat pas lang daarna weer werd geëvenaard.

De Scaliger begroeven hun doden midden in de stad: De Arche Scaligere, de gotische grafmonumenten naast het kerkje Santa Maria Antica, bevinden zich achter een smeedijzeren hek, op slechts een paar stappen afstand van de Piazza dei Signori, het plein voor de voormalige residentie van de Scaligeren. Het graf van Mastino I dateert uit 1277; het prachtige grafmonument van Cansignorio, een latere heerser van de Scaligeren, is gemaakt door de beeldhouwer Bonino da Campione. In 1387 veroverde Gian Galeazzo Visconti, de heer van Milaan, de stad, en kwam er een einde aan de heerschappij van de Scaligeren.

Venetië: bijna 400 jaar onder de leeuw van Sint-Marcus

Na de Visconti en een kort intermezzo van de Carraresi, de heren van Padua, onderwierp Verona zich in 1405 aan de Republiek Venetië. De Venetiaanse heerschappij duurde tot 1797 en werd slechts één keer onderbroken: van 1509 tot 1517 hielden de troepen van keizer Maximiliaan I de stad bezet. Daarna omringde Venetië Verona met nieuwe bastions, waaraan de bouwmeester Michele Sanmicheli (1484–1559) een belangrijke bijdrage leverde.

De stad herstelde zich in die periode: in 1473 telde ze nog maar 30.000 inwoners, maar tegen het midden van de 16e eeuw weer ongeveer 52.000. Het Venetiaanse tijdperk is zichtbaar aan de Marcuszuil op de Piazza delle Erbe, het marktplein op het terrein van het Romeinse forum, en aan de Loggia del Consiglio op de Piazza dei Signori, dat wordt toegeschreven aan de architect Fra Giocondo.

Napoleon en Oostenrijk: hoe Verona een vestingstad werd

Op 1 juni 1796 trokken de Fransen het land binnen. In april 1797 kwamen de inwoners van Verona in opstand tegen de Pasque Veronesi, de Paasopstand van 17 tot 23 april, tegen de bezetters. Met de Vrede van Campoformio kwam Verona in handen van Oostenrijk; in januari 1798 namen de Oostenrijkers de stad in.

Daarna wisselde Verona nog twee keer van heerser: de Vrede van Lunéville verdeelde de stad in 1801 langs de Adige tussen Oostenrijk en de Italiaanse Republiek; vanaf 1805 behoorde ze volledig tot het Koninkrijk Italië onder Napoleon. Op 4 februari 1814 trokken opnieuw Oostenrijkse troepen de stad binnen en bleven daar tot 16 oktober 1866.

In deze ruim vijf decennia werd Verona tot vesting uitgebouwd. Vanaf 1848 repareerde en breidde vestingbouwmeester Franz von Scholl de stadsmuren uit en legde hij een dubbele gordel van forten rond de stad aan. Deze Oostenrijkse bouwwerken worden door de UNESCO uitdrukkelijk genoemd als onderdeel van wat zij in Verona beschermt.

Sinds 1866: operapodium, oorlogsschade en werelderfgoed

In 1866 werd Verona onderdeel van het Koninkrijk Italië. In 1913 deed de muziek zijn intrede in de Arena met de première van Verdi’s opera Aida, en zo ontstond de Opera Festival in de Arena van Verona, dat in 2027 van 11 juni tot en met 11 september zijn 104e editie organiseert.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de Ponte Pietra in 1945 verwoest. Na de oorlog hebben de inwoners van Verona de brug weer opgebouwd en daarvoor de originele stenen uit de Adige gehaald. In 1960 sloot Verona een jumelageovereenkomst met München, waaraan de Münchner-Kindl-fontein, een geschenk van de Stadtsparkasse München, direct naast de Arena op de Piazza Bra herinnert.

In 2000 heeft de UNESCO de stad in haar geheel op de Werelderfgoedlijst geplaatst. De reden hiervoor is dat Verona laat zien hoe een versterkte stad zich in de loop van meer dan 2.000 jaar heeft ontwikkeld en uit bijna elk tijdperk van de Europese geschiedenis een belangrijk bouwwerk heeft behouden.

Hebben Romeo en Julia echt bestaan?

Romeo en Julia maken deel uit van de mythe van de stad; ze zijn beroemd geworden door het toneelstuk van Shakespeare. Het huis van Julia in de Via Cappello is daarentegen echt: een woonhuis uit de 14e eeuw, dat in de Enciclopedia Italiana wordt vermeld als het huis dat bekendstaat als het huis van Julia wordt geëxploiteerd als het zogenaamde Huis van Julia. Het standbeeld van Julia op de binnenplaats is een kopie.

Sinds mei 2025 moet je ook voor de binnenplaats entreegeld betalen. Je komt er binnen via de Teatro Nuovo, het theater aan de Piazzetta Navona, met het hofticket voor 5,00 € of met het ticket voor het hof en het huis voor 12,00 €. Beide zijn alleen online verkrijgbaar. Waar de stad nog meer een monument voor de geliefden heeft opgericht, laat ons artikel over de Plaatsen uit Romeo en Julia in Verona.

Wat kosten de historische bezienswaardigheden in Verona?

De Arena kost 12,00 €, het Castelvecchio 9,00 €, het Teatro Romano met het Archeologisch Museum 9,00 € en de Torre dei Lamberti, de stadstoren aan de Piazza dei Signori, 6,00 €. De VeronaCard voor 25,00 € geeft 24 uur lang toegang tot de Arena, het Castelvecchio, de Torre dei Lamberti en de stadsbussen.

De stadsmusea zijn op maandag gesloten. De Arena is van dinsdag tot en met zondag geopend van 9.00 tot 19.00 uur, met beperkte openingstijden op dagen dat er voorstellingen plaatsvinden; Castelvecchio en het Teatro Romano zijn van dinsdag tot en met zondag geopend van 10.00 tot 18.00 uur. Toegang tot de stadsmusea is gratis voor jongeren onder de 18 jaar, en elke eerste zondag van de maand van november tot maart kost de toegang bij de meeste musea slechts 1,00 €.

Hoe kom je bij de historische bezienswaardigheden in Verona?

Het makkelijkst met de trein: Verona Porta Nuova, het centraal station, ligt ongeveer 1,5 kilometer ten zuiden van de Arena, op zo’n 20 minuten lopen. Vanuit Bolzano ben je er ongeveer anderhalf uur, vanuit München ruim vijf uur met de rechtstreekse trein.

Vanaf de luchthaven Valerio Catullo rijdt de bus Verona Airlink Elke 20 minuten ben je in 15 minuten bij het station Porta Nuova; een kaartje kost 7,00 €. Met de auto parkeer je buiten de oude binnenstad, want in de ZTL, de verkeersbeperkte zone in het centrum, mag je als bezoeker van buitenaf niet binnenrijden. Een uitzondering hierop vormen gasten van accommodaties in de zone, waarvan het kenteken door de accommodatie wordt doorgegeven. De parkeergarage Parkeerplaats Centrum in de Via Campo Marzo kost 1,00 € per uur.

2.000 jaar in één dag: een rondleiding door de geschiedenis van Verona

Wie de verschillende tijdperken in de juiste volgorde wil beleven, begint niet bij de Arena, maar in het westen bij San Zeno. Van daaruit loop je langs de Adige naar het Castelvecchio, verder door de Porta Borsari naar de Piazza delle Erbe en naar de Piazza dei Signori met de Arche Scaligere. Via de Ponte Pietra kom je bij het Teatro Romano en terug over de rivier naar de Arena. De route is ongeveer 4 kilometer lang, de pure wandeltijd is ongeveer een uur, maar met bezichtigingen ben je een hele dag bezig.

Als je daarna op zoek bent naar de hoogtepunten zonder de bril van de geschiedenis, vind je die in onze gids over de Bezienswaardigheden Verona.